Archive for the ‘Bảo·tồn và phát·triển Việt-ngữ’ Category

Tiếng·nói và Chữ·viết của Người Việt cổ.

Tiếng Nói Và Chữ Viết Của Người Việt Cổ.

Cung Đình Thanh

Bài này nhắm trình bầy điểm phức tạp nhất của con người Việt cổ là tiếng nói và chữ viết. Người Hoà Bình đã có tiếng nói như thế nào? Và khi họ tiến vào địa phận nay là Trung Hoa thì họ đã đem tiếng nói đó đóng góp thế nào trong sự phát triển tiếng nói và nhất là đã đóng góp gì trong việc hình thành chữ viết tại Trung Hoa?

Thực sự đây là vấn đề phức tạp, thuộc lãnh vực chuyên môn của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng người viết lại không thể không đề cập đến bởi vấn đề tiếng nói dính liền với con người.

Muốn tìm hiểu con người thì không thể không tìm hiểu tiếng nói của họ và ngược lại tìm hiểu tiếng nói tức là biết được gốc tích của con người: tiếng nói là một đặc điểm của con người. Chỉ có con người mới có ngôn ngữ. Ta có thể nói tiếng nói hay ngôn ngữ là vấn đề thiên phú chỉ riêng cho con người mà không động vật nào khác có được. Theo cách dùng rộng rãi, người ta có thể nói ngôn ngữ của tình yêu, của hoa hồng hay của loài cá voi. Nhưng nói như vậy nếu không là thậm xưng thì cũng mang nặng tính lãng mạng thi phú bởi như trên đã nói, ngôn ngữ là một thiên phú được dành riêng cho con người. Điểm này sẽ được trình bầy rõ hơn ở phần dưới đây. Nếu nói cho đúng thì cái gọi là ngôn ngữ của tình yêu hay của loài cá voi thực sự phải hiểu đó chỉ là một hình thức truyền đạt ý tưởng theo cách nào đó chứ không hẳn đó là một ngôn ngữ đúng theo nghĩa của danh từ này. Tiếp tục đọc

Những lợi·ích của cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Những lợi·ích của việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết Tiếng Việt theo khuôn·phép chung của hệ·thống chữ·viết biểu·âm.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.
Cập·nhật: Ngày 27 Tháng·mười·hai (December) 2015

Chúng·ta đã hoàn·tất được một nửa chặng đường dài trong cải·cách văn·tự (writing reform): Đó là thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt. Chúng·ta đã và đang tự·mãn với những thành·quả vô·cùng to·lớn của bước đầu cải·cách chữ·viết (script reform) vì sức lan·toả của hệ·thống chữ Việt mới, hệ·quả của cải·cách văn·tự theo chiều rộng; nói cách khác, chúng·ta phát·triển Tiếng Việt về lượng hay số·lượng (quantity). Ví·dụ như xoá·bỏ được quốc-nạn mù·chữ; để ghi tiếng Việt, chúng·ta chỉ phải nhớ và sử·dụng 29 ký·tự, nói chính·xác·hơn là 29 chữ·cái (letter)— ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme)— thay·vì phải nhớ hơn 9.450 ký·tự Nôm hay Nôm-tự (Nôm character) được dùng để ghi tiếng Việt, âm Việt gồm 14.519 tiếng/âm Việt·nôm đơn, và 9.812 ký·tự Hán hay Hán-tự (Chinese character) được dùng để ghi 2.033 tiếng/âm Việt·nồm đơn (tất·cả đều là tiếng có·ý·nghĩa).

Chúng·ta đã và đang quên·đi một nửa chặng đường còn lại vô·cùng quan·trọng của cải·cách văn·tự: Đó là cải·cách Tiếng Việt theo chiều sâu; nói cách khác, đó là phát·triển về phẩm hay phẩm·chất (quality) của Tiếng Việt, là thay·thế cách viết chữ Việt luông·tuồng theo khuôn·phép Hán-tự bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết. Đây là bước đi chiến·lược trong thời·đại mới (new age), thời·đại của thông·tin, điện·toán·hoá và toàn·cầu·hoá; bước đi bằng đôi hia bảy dặm này đòi·hỏi (require) một cơ·chế thoả·đáng mới (new adequate mechanism), thích·hợp (appropriate) đáp·ứng được các nhu·cầu (need) mới nhằn thay·thế khuôn·phép cũ đã lỗi·thời và không phù·hợp với cấu·trúc của Tiếng Việt; việc thay·thế này cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người.

Việc hoàn·tất một nửa chặng đường cải·cách văn·tự còn lại bằng cách viết chữ Việt đa·âm·tiết (polysyllabic), tách·bạch rõ·ràng giữa từ·ngữ và âm·tiết, biểu·thị tiếng·nói Việt đa·âm theo khuôn·phép mang tính toàn·cầu (globality), tính hoàn·vũ (universality) chung cho hệ·thống chữ·viết biểu·âm trên toàn thế·giới sẽ mang đến nhiều lợi·ích cho công·cuộc phát·triển đất·nước: Tiếp tục đọc

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự

Những bất·lợi của cách viết chữ Việt luông·tuồng rập theo khuôn·phép của Hán-tự.
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Trong cải·cách văn·tự (writing reform), chúng·ta chỉ hoàn·tất một nửa chặng đường: Thay·thế hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) bằng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) để ghi tiếng Việt, nhưng cái gốc, cốt·lõi, nền·tảng của vấn·đề là cách viết luông·tuồng không đầu, không đuôi của lối viết đơn·âm·tiết (monosyllabic) và theo khuôn·phép Hán-tự độc·âm của Trung·hoa để ghi Tiếng Việt·nam đa·âm vẫn không hề thay·đổi. Có·lẽ do ảnh·hưởng quá nặng·nề của hằng ngàn năm Bắc-thuộc Trung·hoa còn vương·vãi lại. Cách viết luông·tuồng không phân·biệt từ và âm·tiết này chỉ thích·hợp với ngôn·ngữ độc·âm Trung·hoa với hệ·thống chữ·viết dùng ký·tự. Chữ·viết Việt, cách viết Việt phải phù·hợp với ngôn·ngữ đa·âm của Tiếng Việt, và đây cũng là xu·thế phát·triển tất·yếu của ngôn·ngữ loài người (human race) hay nhân·loại (humankind). Tiếp tục đọc

Khái·lược Về Văn·học Chữ Nôm Ở Việt Nam

Khái Lược Về Văn Học Chữ Nôm Ở Việt Nam – GS. TSKH. Nguyễn Quang Hồng
 

Ngay từ đầu Công nguyên cho đến suốt 1000 năm Bắc thuộc sau đó, các dân tộc trên đất nước Việt Nam đã sống trong quá trình cộng cư với nhau và cả với người Hán từ phương Bắc đến. Trải qua quá trình cộng cư này cùng với sự tiếp xúc với chữ Hán và văn hóa Hán, các dân tộc Việt Nam đã dần dần chủ động sử dụng chữ Hán trước hết là trong hành chính và trong giáo dục, rồi cả trong sáng tác văn học, hình thành một nền văn học chữ Hán của chính dân tộc mình. Và từ khi thoát li khỏi sự đô hộ trực tiếp của phong kiến phương Bắc, thì bên cạnh chữ Hán vẫn tiếp tục được coi trọng, người dân bản địa Việt Nam còn sáng tạo ra chữ viết cho bản ngữ của mình. Đó là các hệ thống chữ viết ô vuông theo hình mẫu chữ Hán, được gọi là chữ Nôm: Người Kinh (tộc người Việt) có chữ Nôm Việt, người Tày có chữ Nôm Tày, v.v.

Với chữ Nôm Việt, ở Việt Nam đã hình thành nên một nền văn chương chữ Nôm (bên cạnh văn chương chữ Hán). Và chính trong lĩnh vực sáng tạo văn học, chữ Nôm gắn liền với ngôn ngữ dân tộc đã tạo nên những tác phẩm có giá trị, chiếm những vị trí cao nhất trong văn học cổ điển Việt Nam. Xin trình bày đôi nét khái quát về những chặng đường hình thành các thể thức và thể loại cùng với những tác giả và tác phẩm tiêu biểu của nền văn học chữ Nôm tiếng Việt.

Tiếp tục đọc

Phương·hướng mới cho Tự·điển chữ Nôm

Phương hướng mới cho Tự điển chữ Nôm
(Online Dictionary of Nôm Characters, a New Approach)

Nguyễn Hữu Vinh
(also known as Yuan Yu-Rong)
Quality Control Manager, Industrial Technology Research Institute, Hsin Chu, Taiwan.

Tóm lược
Với các phương tiện điện toán và Internet hiện có, việc biên soạn một quyển tự điển chữ Nôm điện tử rõ ràng, chính xác, đầy đủ, dễ dùng và có thể mở ra những chiều hướng nghiên cứu mới là điều rất khả thi. Phương thức thu nhập dữ kiện bằng cách lột soát các hình thái chữ Nôm từ những văn bản Nôm được xem như là một giải pháp hữu ích và có tính thuyết phục. Mỗi một chữ Nôm trong tự điển đều phải được dẫn chứng bằng các thí dụ cụ thể trích dẫn từ các văn bản Nôm khác nhau. Tự điển còn cần phải có phương cách giải thích cấu trúc của chữ Nôm theo ngữ nghĩa của chữ. Một tự điển chữ Nôm điện tử cần phải được hỗ trợ bởi những phương tiện kỹ thuật hiện đại như dễ truyền thông qua mạng Internet, dễ tra cứu (bằng âm Quốc Ngữ, mặt chữ, mã chữ, hoặc tập hợp chữ, v.v), và nhất là có tính cách quốc tế, máy nào cũng dùng được. Để đáp ứng được các nhu cầu đó, cần có một bộ font chữ Nôm theo mã chuẩn quốc tế (Unicode). Thêm vào đó, cần có một cơ sở dữ kiện (database) được xác định ngay từ bước đầu để chứa đựng các thông tin về một chữ Nôm như mặt chữ, mã chữ, âm Hán Việt, âm đọc, cấu trúc, văn liệu, v.v… Kế đến là một giao diện cho người dùng (end-user’s interface), cho phép người dùng tra cứu và tìm kiếm (search) các thông tin chứa đựng trong kho dữ kiện này một cách dễ dàng và nhanh chóng. Ngoài ra, cần một Giao diện (interface) dành riêng cho Ban Biên Tập (BBT) để nhập dữ kiện vào kho dữ kiện và thảo luận những vấn đề liên quan đến mọi khía cạnh của tự điển. Ngoài các chức năng tra cứu của một tự điển thông thường, tự điển còn có thể mở rộng để hỗ trợ công việc thống kê và phiên âm. Một BBT với nhiều khả năng và trình độ khác nhau về cả chữ Nôm lẫn kỹ thuật điện toán, cư ngụ ở nhiều nơi trên thế giới, sẽ mang lại những thành quả mà một cá nhân khó có thể làm nổi. BBT cần phải xác định các quy trình làm việc rõ ràng, với một số nguyên tắc về quản lý dự án (project management) và phát triển phần mềm (software development) để bảo đảm tính thống nhất và chất lượng của tự điển. Cuối cùng là vài khía cạnh của quyển Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn được thiết kế theo chiều hướng trên.
Tiếp tục đọc

Giữ·gìn và phát·triển Tiếng Việt

Giữ gìn và phát triển tiếng Việt
GS.TSKH Nguyễn Quang Hồng

Vấn đề giữ gìn và phát triển tiếng Việt đã từ khá lâu được nhiều người Viêt Nam  ta quan tâm, và mỗi người, mỗi giới đều có thể có những cách nhìn nhận, cách tiếp cận của mình. Là một người làm công tác ngôn ngữ học, bản thân chúng tôi cũng đã nhiều lần đề cập đến vấn đề này ở những khía cạnh khác nhau, hoặc là về ngữ âm, hoặc là về từ ngữ, hoặc là về chữ viết. Bài này muốn đặt vấn đề xem xét một cách khái lược công việc giữ gìn và phát triển tiếng Việt từ những góc độ liên quan đến đặc điểm tiếng Việt và chữ Việt trong diễn trình lịch sử của nó: Một là, từ góc nhìn tiếp xúc ngôn ngữ. Hai là, từ góc nhìn loại hình ngôn ngữ. Ba là, từ góc nhìn về tính thống nhất trong đa dạng của ngôn ngữ. Và bốn là, từ góc nhìn chức năng xã hội của ngôn ngữ. Mấy cách nhìn này cũng sẽ là tiền đề cho việc xem xét một số vấn đề cụ thể đặt ra cho việc chuẩn hoá tiếng Việt và chữ Việt hiện nay.
Tiếp tục đọc

Hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt

Nên hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt.
Đặng Hải Nguyên.

NỘI·DUNG.

I. Bốn ký·tự (character) F, J, W và Z là bốn chữ·cái (letter) chính·thức nằm trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh tiêu·chuẩn và tự·thân·chúng (themselves) không là ký·hiệu toán·học, ký·hiệu hoá·học, vv.

II. Thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt là cần·thiết và nên làm vì các lý·do sau·đây:
1. Bốn chữ·cái F, J, W và Z ảnh·hưởng mật·thiết đến giao·tiếp xã·hội và cuộc·sống hằng·ngày.
2. Giúp dễ·dàng hơn việc phiên·âm tên gọi của các đơn·vị đo·lường, các thuật·ngữ khoa·học mới.
3. Việt·hoá một số·lượng khá lớn các thuật·ngữ quốc·tế được dễ·dàng hơn, hoà·nhập chúng vào như một phần của Tiếng Việt nhưng vẫn giữ được tính quốc·tế.
4. Giúp thống·nhất việc phiên·âm tên riêng, địa-danh nước·ngoài, giúp việc giao·tiếp, hợp·tác quốc·tế được dễ·dàng hơn.
5. Giúp Người Việt·nam sinh·sống ở nước ngoài, cũng như người nước·ngoài giao·tiếp bằng Tiếng Việt được dễ·dàng hơn.

III. Bốn chữ·cái F, J, W và Z sẽ mang tên gì, dùng để ghi âm gì và được ráp·vần như thế·nào trong Tiếng Việt?

IV. Chúng·ta thêm các chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt nhưng vẫn giữ nguyên như cũ các phụ·âm kép truyền·thống “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D”. Thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z nhằm mục·đích phiên·âm tên riêng nước·ngoài, làm·cho Tiếng Việt thêm chính·xác và thêm phong·phú, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ.

V. Nhật·bản đã phải thêm 48 mẫu·tự katakana cách đây khá lâu để giải·quyết cùng một vấn·đề hội·nhập, trong·khi chúng·ta chỉ cần thêm 4 chữ·cái (letter) F, J, W và Z vào trong cùng bảng·chữ·cái (alphabet) hiện·hành.

VI. Thêm bốn Chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

— o O o — Tiếp tục đọc