Từ Việt·nồm hay từ Nồm là gì?

Từ Việt·nồm hay từ Nồm là gì?
Đặng Hải Nguyên.

Người Việt (Vietnamese) từ ngàn xưa đã có tiếng·nói riêng của mình. Tiếng Việt (Vietnamese) có từ·pháp riêng, ngữ·pháp riêng, cú·pháp riêng, văn·phạm riêng và có cả chữ·viết (script) riêng— đó là chữ “nòng·nọc”— trước khi bị Trung·hoa đô·hộ.

Tiếng Nôm là tiếng thường được chúng·ta gọi là tiếng thuần Việt— gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á— chúng·ta có 7.164 tiếng Nôm đơn (chỉ tính những tiếng có·ý·nghĩa và  chưa tính những tiếng không·ý·nghĩa) và được ghi bằng 31.577 Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character) tuỳ theo ý·nghĩ của mỗi tiếng. Ví·dụ:
Tiếng (sound) ‘lu·xu·bu’ là một tiếng Nôm có·ý·nghĩa, do ba tiếng không·ý·nghĩa ‘lu’, ‘xu’ và bu’ hợp·thành. Các nhà ngôn·ngữ (linguist) gọi “lu·xu·bu” là từ đa·âm·tiết (polysyllabic word), nói chính·xác hơn là từ tam·âm·tiết (trisyllabic word) gồm·có ba âm·tiết (syllable) ‘lu’, ‘xu’ và bu’.
Tiếng ‘rực·rỡ’ là một tiếng Nôm có·ý·nghĩa, do hai tiếng ‘rực’ và ‘rỡ’ hợp·thành. Các nhà ngôn·ngữ gọi từ “rực·rỡ” là từ lưỡng·âm·tiết (disyllabic word) gồm·có ‘rực’ là âm·tiết có·ý·nghĩa (meaningful syllable) và ‘rỡ’ là âm·tiết  không·ý·nghĩa (meaningless syllable).
Cùng một tiếng (sound) ‘rực·rỡ’, nhưng ngày nay và ngày xưa ghi bằng hai loại chữ·viết (script) khác nhau. Ngày nay, sử·dụng hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (quốc-ngữ nay) để ghi tiếng Việt, chúng·ta ghi là “rực·rỡ”. Ngày xưa, sử·dụng “hệ·thống chữ·viết dùng ký·tự Hán” (Chinese character script system) để ghi tiếng Việt, chúng·ta  ghi là “𤊧 𠒦”; đây là Nôm-tự (quốc-ngữ xưa), chữ Việt, do Người Việt·nam tạo·ra, không phải chữ Hán. Người Trung·hoa (Chinese) có xem cũng chẳng hiểu là gì. Nó chẳng khác gì khi ta so·sánh từ “rực·rỡ” với “rucro” trong “hệ·thống chữ·viết dùng chữ·cái (alphabetic script system) La·tinh hoặc hy·lạp! Người Anh, Người Pháp có đọc, hoặc xem “rucro” cũng chẳng hiểu gì cả!

Sau khi thôn·tính Nước Việt Nam (Vietnam), Người Trung·hoa đã mang Hán-tự (Han character) vào Việt Nam. Hơn ngàn năm nội-thuộc Nước Trung·hoa, Người Việt phải học Hán-tự …  nhưng do tinh·thần quật·cường, chúng·ta phát·âm (pronounce) theo âm Việt của mình thay vì âm Trung·hoa, điều này đã phát·sinh ra ngôn·ngữ mới song·song với Tiếng Nôm bản·địa của Người Việt; đó là tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm (post-Nôm).

Hơn ngàn năm gạn·lọc, trau·chuốt, đấu·tranh sinh·tồn với ngôn·ngữ Trung·hoa, cách phát·âm Trung·hoa đã phai nhạt dần, cho·dù chúng·ta có đọc một câu·văn (sentence) được viết bằng Hán-tự “我 爱 我 的 语 言” với từ·pháp ngược, ngữ·pháp ngược, cú·pháp Trung·hoa và văn·phạm Trung·hoa, nhưng theo giọng Việt, âm Việt là “Ngã ái ngã đích ngữ ngôn”, Người Trung·hoa có nghe cũng không hiểu Người Việt mình muốn nói gì. Cùng một Hán-tự, nhưng nó được Người Việt phát·âm thành nhiều tiếng, nhiều âm khác nhau, tuỳ·theo nghĩa của chúng. Do đọc Hán-tự  theo âm Việt, một việc làm vô·tình hay cố·ý này đã hình·thành một ngôn·ngữ mới không còn là tiếng Hán (Hán-Trung·hoa) nữa, thế·nhưng chúng·ta vẫn coi đây là tiếng Trung·hoa và thường gọi một·cách vô·ý·thức là “tiếng Hán-Việt!!” hoặc “từ Hán-Việt!!”.

Nói rõ hơn, tổng·số âm đơn hay tiếng đơn tạo·thành toàn·bộ tiếng Trung·hoa là 1.307 nếu nói theo âm hay tiếng Bắc·kinh (Beijing pronunciation), và tổng·số âm·thanh này được ghi bằng 9.812 hình vẽ (drawing picture), ký·hiệu (notation), hoặc ký·tự (character) tuỳ·theo ý·nghĩa của chúng, trong khi đó cũng cùng một số·lượng (quantity) Hán-tự, Người Việt chúng·ta phát·âm thành 2.033 tiếng đơn (tiếng Nồm đơn) với âm·hưởng hoàn·toàn Việt Nam—  vì·thế không nên gọi chúng là “từ Hán-Việt”.

Chúng·ta có·thể ví quá·trình hình·thành và phát·triển của phần tạm gọi là “tiếng Hán-Việt!!” của Tiếng Việt·nam (Vietnamese) ngày·nay với hình·ảnh con nhộng xấu·xí đã chui ra khỏi cái kén, lột xác trở·thành cánh bướm với vẻ·đẹp muôn màu, tung·tăng khắp nơi. Ngày·nay, chúng đã trở·thành Tiếng Việt·nam— ngôn·ngữ giao·tiếp chung của Người Việt·nam gồm 54 dân·tộc anh·em— với âm·hưởng Việt hoàn·toàn, chữ·viết, cách viết khác hoàn·toàn với Tiếng Trung·hoa, thế·nhưng chúng·ta vẫn gọi chúng là “tiếng Hán-Việt!!” hay “từ Hán-Việt!!” theo thói·quen một·cách vô·ý·thức là một hiểm·hoạ chăng? Tại·sao một·số chúng·ta vẫn cứ muốn chui trở·lại vào chiếc kén chật hẹp này? Có bao·giờ bạn nghĩ rằng đây là điều phi·lý và nó cần được đánh·giá và suy·nghĩ lại? May·thay cũng có một·số không ít người gọi chúng là “tiếng Nho-Việt” hay “từ Nho-Việt”. Tôi gọi tiếng·nói đã được lột xác, đã được hoá·kiếp này, chẳng·hạn như “điểm·tâm”, “miến”, “vị·tinh”, vv., là tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm (post-Nôm) hay tiếng Nam để chỉ các âm đọc các ký·tự Hán theo âm Việt, khác với âm đọc của phương Bắc chỉ Trung·hoa.

“Tiếng Việt·nồm” hay “Tiếng Nồm” là ngôn·ngữ mới bổ·sung và làm phong·phú thêm “Tiếng Việt·nôm” hay “Tiếng Nôm”— chúng·ta thường gọi “Tiếng Nôm” này là tiếng thuần Việt bao·gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á— là sự phản·kháng trước sự xâm·lăng văn·hoá của Trung·hoa, là sự đồng·hoá ngược·lại ngôn·ngữ Trung·hoa, là chiến-lợi-phẩm, là chiến-tích oai·hùng của ông·cha chúng·ta; đây không phải là tiếng vay·mượn. Khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi các tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm, chúng·ta gọi chữ·viết Việt mang hệ·thống ý·nghĩa riêng của Tiếng Việt này là từ Việt·nồm hay từ Nồm (Nồm word). Tiếng Việt·nồm phát·triển theo quy·luật mang tính hệ·thống, tính nội·sinh theo hệ·thống riêng, ngữ·dụng (pragmaticality) riêng của ngôn·ngữ Việt, chứ không phát·triển theo ngôn·ngữ Trung·hoa.

Những tiếng mà Người Việt·nam phát·âm lơ·lớ hay nhái gần·đúng tiếng Trung·hoa, chẳng·hạn các tiếng như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “mì chính”, “xì dầu”, “cản tán”, vv., Người Trung·hoa, ngay·cả đứa con·nít, khi nghe chúng·ta nói những tiếng Hán-Việt này, họ hiểu ngay ta nói gì. Đây chính là tiếng vay·mượn, đây chính là “tiếng Hán-Việt” đích·thực hay nói chính·xác hơn, đây là tiếng Hán được đọc theo âm Hán (Quảng·đông) và được Người Việt bê nguyên·si vào ngôn·ngữ Việt. Khi dùng chữ·cái La·tinh theo cách của Người Việt·nam để ghi (phiên·âm) âm·nói hoặc âm·đọc các ký·tự Hán theo âm Hán,  chúng·ta gọi chúng là “từ Hán-Việt”.

Cái tên “từ Hán-Việt!!”— đã và đang bị lạc·dẫn để chỉ chữ·viết Việt dùng chữ·cái La·tinh để biểu·thị  tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm, một trăm phần·trăm Việt từ hình·thức đến nội·dung— là rào·cản chính của bước phát·triển của ngôn·ngữ Việt. Tại·sao chúng·ta lại cứ cố bám·víu cách gọi “từ Hán-Việt!!”, lấy tên gọi của người làm của mình? Danh không chính thì ngôn không thể thuận được! Tại·sao chúng·ta tự mình đặt “chiếc vòng kim·cô— từ Hán-Việt!!” (theo ý·nghĩa tích·cực của nó) vào trên đầu của mình và cũng chính·mình lại phải vật·vả với nó như con·nghiện đói thuốc? Thật là nghịch·lý và vòng luẩn·quẩn!! Điều gì đã khiến chúng·ta không thể chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt!!” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng Việt thành một phương·ngữ Trung·hoa! Theo tôi, mỗi chúng·ta cần một suy·nghĩ mới, cái nhìn mới… trước·tiên là dùng lòng yêu·nước, quyền·lợi dân·tộc làm kính “tự chiếu yêu·tinh” để tự xác·định rõ điều gì, ý·nghĩ lệch·lạc gì đã níu·kéo, kìm·hảm sự phát·triển của ngôn·ngữ Việt nhằm tìm phương·cách gột·rửa ý·niệm “từ Hán-Việt!!” cũ, lạc·hậu, không phù·hợp với thời·đại, không hợp với quyền·lợi dân·tộc trong suy·nghĩ của mình và thay·thế nó bằng một định·nghĩa mới khoa·học, đúng·đắn và hợp·lý hợp·tình hơn.

Tóm·lại, hãy trã·lại cách gọi “từ Hán-Việt” để chỉ các từ phiên·âm tiếng Quảng·đông ghi bằng chữ·cái La·tinh và theo·cách Việt Nam cho Người Trung·hoa với ý·nghĩa đúng của nó. Các tiếng bính·âm theo âm Bắc·kinh (Beijing) các ký·tự Trung·hoa (Chinese character) theo cách pinyin của Người Trung·hoa, như ‘dim sum’, ‘wèi jīng’, vv., là tiếng Trung·hoa thực·sự. Cần chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt!!” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng Việt thành một phương·ngữ Trung·hoa! Tôi gọi Tiếng Việt mới đã được lột·xác, đã được hoá·kiếp với âm·hưởng Việt hoàn·toàn, chữ·viết, cách viết khác hoàn·toàn với Tiếng Trung·hoa này là Tiếng Việt·nồm hay Tiếng Nồm (post-Nôm).

Chấp·nhận cách gọi “từ Hán-Việt”— được biểu·thị (denote) bằng chữ·cái La·tinh— để chỉ cách·đọc hoàn·toàn Việt Nam các ký·tự Hán là chấp·nhận Tiếng Việt·nam nói chung và phần Tiếng Việt·nồm nói riêng là phương·ngữ của Trung·hoa. Cách gọi “từ Hán-Việt” do tinh·thần vọng Hán của giới sĩ·phu Hán-vọng ngày·xưa để lại và được các nhà·ngôn·ngữ Việt, các nhà·làm·văn·hoá Việt với đầu·óc Hán-vọng tiếp·tục duy·trì cổ·võ đã tạo cho Người Việt ảo·tưởng là Tiếng Việt nghèo·nàn, phải vay·mượn Tiếng Trung·hoa. Điều này khiến Người Việt mang tâm·lý tự·ti mặc·cảm là tiếng Việt thua kém tiếng Trung·hoa. Thực·ra, Tiếng Việt·nam chúng·ta giàu về số·lượng (quantity) tiếng·nói; toàn·bộ tiếng Việt có 9.197 (gồm 7.162 tiếng Nôm và 2.033 tiếng Nồm) âm đơn hay tiếng đơn, trong khi đó tổng·số âm đơn tạo·thành toàn·bộ tiếng Trung·hoa chỉ vỏn·vẹn có 1.307 tiếng đơn, nếu nói theo âm hay tiếng Bắc·kinh (Beijing pronunciation); chẳng·những·vậy, Tiếng Việt chúng·ta còn phong·phú về nội·dung và phẩm·chất (quality) hơn hẳn khi so·sánh với Tiếng Trung·hoa; bất cứ chữ gì nghĩa gì Trung·hoa có chúng·ta đều có, nhưng ngược·lại, có rất nhiều tiếng, nhiều nghĩa, chúng·ta có nhưng tiếng Trung·hoa không có. Cụ·thể là tất·cả ý·nghĩa của 1.307 tiếng Trung·hoa, chúng·ta đều có cả, thêm vào đó là ý·nghĩa của 2.033 tiếng Việt·nồm và ý·nghĩa của 7.162 tiếng Việt·nôm. Chúng·ta đã biến vô·số tử-ngữ (dead language) “Việt-Hán-tự” và Nôm-tự thành từ Việt·nồm, từ Việt·nôm hiện·đại, hoàn·toàn Việt từ hình·thức đến nội·dung. Tiếng/từ Việt·nồm là nguồn cung·cấp từ·ngữ mới, thuật·ngữ mới vô·tận. Tôi không thấy có lý·do chính·đáng nào để đối·xử phân·biệt (treat differently) hoặc kỳ·thị (discriminate) các từ Việt·nồm cả. Từ Việt·nồm không phải là từ vay·mượn Trung·hoa, dù·rằng đây là tiếng vay·mượn, thì-đã-sao (so what)? Tiếng Anh đã, đang và sẽ tiếp·tục vay·mượn nhiều tử-ngữ (dead language) La·tinh và Hy·lạp; điều này không có nghĩa là Tiếng Anh nghèo·nàn hơn tiếng Tiếng La·tinh hoặc Tiếng Hy·lạp. Tiếng Việt·nam đã, đang và sẽ tiếp·tục vay·mượn nhiều tử-ngữ (dead language) Việt-Hán-tự; điều này không có nghĩa là Tiếng Việt·nam nghèo·nàn hơn Tiếng Trung·hoa!

Điều quan·trọng là cách nhìn vấn·đề, là thái·độ “kính nhi viễn chi” với tinh·thần “gần bùn nhưng chẳng hôi tanh mùi bùn” trong việc xử·lý chiến-lợi-phẩm một·cách khoa·học, một·cách khôn·ngoan, là tiêu·hoá chúng ra·sao để chúng trở·thành “máu sạch” nuôi cơ·thể và đầu·óc Việt·nam.

Đặng Hải Nguyên
Chủ·nhật, Ngày 14 Tháng·bảy 2013

Tham khảo:

Quốc ngữ
Chữ Nôm
Giới thiệu Kho chữ Hán Nôm mã hoá.
Chữ Nôm và công việc khảo cứu cổ văn Việt Nam. Dương Quảng Hàm.
Chữ Nôm hay chữ quốc ngữ mới là thuần Việt?
Văn Chương Việt Trong Bối Cảnh Hậu Hiện Đại – của Học Giả Hà Văn Thùy
Kể chuyện Nước Nhật
Từ Hán-Việt
Phiên âm Hán-Việt
Phiên thiết Hán-Việt
Pinyin
 

Các bài·viết khác.

Hãy trã·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt”!
Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?
Nên viết thế·nào cho đúng: “tiếng Việt” hoặc “Tiếng Việt”, “ngôn ngữ tiếng Việt” hoặc “ngôn ngữ Việt”?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: