Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?

Bỏ Hán-tự là một tai·hoạ hay một đại-phước?

Người Việt bỏ Hán-tự quả·thật là một tai·hoạ chăng? Hán-tự có·thể sẽ trở·thành chữ·quốc·tế, một thứ esparento cho cả nhân·loại? Việc đem Hán-tự (Chinese character) hay chữ Hán (Chinese script) trở·lại Nước Việt Nam (Vietnam) nếu thành·công sẽ là một đại-phước cho… dân Việt?

Tiếng·nói của loài·người đã có từ·lúc con·người còn ăn·lông-ở·lổ, sống cuộc·sống bầy·đàn, là phương·tiện giao·tiếp để sinh·tồn, chống·lại thú dữ và tai·hoạ tự·nhiên. Thời·kỳ sơ·khai, con·người chỉ biết đến bản·thân như ăn, uống, mắt, mũi, vui, buồn, vv. (etc.), và những hình·ảnh cụ·thể quanh mình như nước, sông, đất, núi, vv., cùng những hiện·tượng tự·nhiên ảnh·hưởng trực·tiếp đến mình như mưa, gió, sấm, sét, vv. Con·người vẫn·còn sống cuộc·sống bầy·đàn như những loài·vật khác nếu không có tiếng·nói. Tiếng·nói đã góp·phần không nhỏ trong việc hình·thành xã·hội loài·người; khi cuộc·sống xã·hội của loài·người, trong·đó có cả phần tiếng·nói, phát·triển cao·hơn, chữ·viết được phát·minh, khởi·đầu bằng những hình·vẽ mang tính tượng·trưng như sông, núi, đực, cái, vv., mà chúng·ta thấy nhiều vết·tích còn lưu·lại trong hệ·thống chữ·viết biểu·ý, chẳng·hạn ký·tự “馬, mã” là hình·vẽ tượng·trưng cho con ngựa có bờm và bốn chân, ký·tự “女, nữ” là hình·vẽ khó nói nên lời… dần·dà sau·đó một hệ·thống chữ·viết dựa trên âm·thanh xuất·hiện, khởi·đầu bằng những âm·thanh đơn·giản, mỗi âm·thanh được con·người gán·cho một ý·nghĩa nào·đó, sau·đó  những tiếng gồm hai âm·thanh, rồi ba âm·thanh…  xuất·hiện trong tiếng·nói, nhưng cũng để chỉ một nghĩa, một khái·niệm, vv. Khi con·người sống thành xã·hội, nhiều nhu·cầu được đặt·ra, điều này đã khiến nảy·sinh ra nhiều khái·niệm mới cần·thiết trong giao·tiếp xã·hội, ngôn·ngữ mới phức·tạp hơn với những quy·định (regulation), quy·tắc, nguyên·tắc… giúp người khác hiểu rõ, hiểu đúng sự·vật, sự·việc, khái·niệm, ý muốn, vv., mà người này muốn truyền·đạt cho người kia.

Hệ·thống chữ·viết đã cho·phép loài·người lưu·truyền những kiến·thức của mình cho thế·hệ sau, cho·phép loài·người vượt không·gian và thời·gian. Ngoài những yếu·tố tích·cực của truyền·thống văn·hoá, hệ·thống chữ·viết rõ·ràng, chính·xác… góp·phần không nhỏ vào cách suy·nghĩ, văn·minh… của một dân·tộc. Người Hán cũng như một·số các dân·tộc chịu ảnh·hưởng nặng·nề của hệ·thống chữ·viết biểu·ý chỉ biết quanh·quẩn với văn·chương, thi·phú, mơ·tưởng chị Hằng·nga xinh·đẹp trên cung trăng… suốt một thời·gian dài. Văn·minh của Người Hán là một trong những nền văn·minh sớm trong lịch·sử nhân·loại; việc họ tự·cho·mình là thiên·tử, là quốc·gia “Trung” tâm, là nước có nền văn·minh nhất của thế·giới… là điều có·thể·hiểu·được (understandable)? Rất tiếc là hệ·thống số và chữ·viết biểu·ý đã giam·hảm bước·tiến của họ một thời·gian dài so với các quốc·gia Tây·phương (Western). Mặc·dầu Người Hán đi trước thiên·hạ một thời·gian, nhưng văn·minh của họ khó có·thể đi xa·hơn nữa ngoài phát·minh bàn·tính (abacus) để làm những phép tính đơn·giản như cộng, trừ, vv., và pháo thăng·thiên để vui·chơi trong dịp lễ·hội, vv., do ảnh·hưởng của cách suy·nghĩ một chiều, tính áp·đặt mà lối tạo chữ mới theo phép “lục·thư” mang lại, cho·đến·khi tiếp·xúc với văn·minh của phương Tây (the West).

Sau khi tiếp·xúc với nền văn·hoá, văn·minh Tây·phương, Người Nhật đã nhanh·chóng sớm nhận·thức điều này, văn·hoá và văn·minh do chữ·viết biểu·ý mang lại không có gì hay·ho để họ hãnh·diện và luyến·tiếc, vả·lại chúng là của Người Hán, chứ không phải là của họ. Người Nhật thấy được những sự vô·lý của phép “lục·thư” dùng để tạo chữ mới của Người Hán, những giới·hạn của Tiếng Nhật so·với với hệ·thống chữ·viết của phương Tây. Điều này đã khơi·nguồn cho mọi cải·cách về nề·nếp suy·nghĩa khoa·học… Mặc·dầu họ vẫn phải dùng Kan·ji (漢字, Hán-tự) do không thể thoát·khỏi hệ·thống chữ biểu·âm vì số âm·thanh giới·hạn của Tiếng Nhật, nhưng họ không để bị bó·rọ trong hệ·thống số 一, 二, 三, 四… hệ·thống chữ·viết (hình·vẽ), 馬, 女… của Người Hán. Người Nhật đã cố·gắng cải·cách chữ Nhật·bản bằng·cách tạo thêm hai hệ·thống chữ·viết mới là hi·ra·ga·na (ひらがな, 平假名, bình·giả·danh) và ka·ta·ka·na (カタカナ, 片假名, phiến·giả·danh), được sử·dụng song·song với hệ·thống Kan·ji (漢字, Hán-tự) trong ngôn·ngữ của họ. Hệ·thống chữ·viết Hi·ra·ga·na dùng để ghép âm tiếng Nhật và Ka·ta·ka·na  dùng để phiên·âm tiếng nước ngoài của Người Nhật mang tính dân·tộc Phù·tang, tính khoa·học, tính cách·mạng triệt·để không có một·chút bóng·dáng Hoa-Hán — hoàn·toàn khác với lối “lục·thư” tạo ghép chữ của Người Hán — đã tạo cho họ lề·lối làm·việc mới, cách suy·nghĩ khoa·học khi giải·quyết mọi vấn·đề. Nó cho phép họ tách hẳn cách nhìn một-chiều, mang tính cách áp·đặt, mình nghĩ sao, viết sao, người khác phải hiểu theo như vậy, do lối viết biểu·ý Hoa-Hán mang lại! Những phần không hợp·lý, cũng như hợp·lý và khoa·học của chữ·viết biểu·âm của phương Tây tạo cho họ một cách nhìn mới, sinh·khí mới trong cách suy·nghĩ, thêm vào đó là tinh·thần võ·sĩ·đạo, tinh·thần dân·tộc Nhật·bản… tất·cả hoà·quện với nhau tạo·thành một nền·tảng vững·chắc, là cội·nguồn cho mọi tiến·bộ về mọi mặt của xứ Phù·tang.

Ngày·nay, Nước Trung và Nước Nhật là hai cường·quốc kinh·tế đứng hàng thứ hai và thứ ba của thế·giới. Có·người cho·rằng cả hai nước này có được như vậy đều nhờ vào việc sử·dụng hệ·thống số như 一, 二, 三, 四… và hệ·thống chữ·viết dùng hình·vẽ như 馬, 女…!? Do·đó, một·số người vọng Hán này nuôi kỳ·vọng (hay ảo·vọng?) là mang Hán-tự trở·lại Nước Việt Nam sẽ đưa đất·nước đi lên và tiếc·nuối cho một thời vàng·son của Hán-tự (thứ chữ ô vuông) đã từng thống·trị quê·hương Việt bao đời! Thực-hư như thế·nào?

Có người cho rằng chữ·viết biểu·ý giúp con·người có được một trí·nhớ tốt, một môi·trường tốt để luyện·tập trí·nhớ… Chữ·viết biểu·ý hữu·ích cho người bị chứng·bệnh dislexia—bệnh không học được cách “đánh vần“. Chữ·viết biểu·ý là tuyệt·hảo đối·với một·số người, tuy·nhiên một·số người khác lại cho đó là hệ·thống chữ·viết hay nói đúng hơn là một hệ·thống trong đó mỗi hình·vẽ được gán·ghép một·cách gượng·gạo vào nhiều khái·niệm hoặc nhiều ý·nghĩa mang tính áp·đặt, cách·đọc (pronunciation) đi kèm trong mỗi hình·vẽ hay ký·tự là một cách·đọc lệch·lạc, mơ·hồ, mang tính tuỳ·tiện, nhiều·khi là những gợi ý dẫn·đến một cách·đọc sai hoàn·toàn.

Thử xét về ý và nghĩa trong việc tạo từ·ngữ mới. Chẳng·hạn như:
Ký·tự “閒” do hai ký·tự  “月, nguyệt” và  “門, môn” hợp·lại để ghi ý·nghĩa “nhàn”; theo lối chiết·tự, suy·nghĩ một chiều, “[nguyệt, 月] lai [môn, 門]” phải hiểu là “[閒, nhàn, relax]“, nhưng đối·với không ít người, “[trăng, 月] đến trước [cửa, 門]” là bắt·đầu của nhọc·nhằn, lam·lũ kiếm·ăn, không thể nói là nhàn·hạ được, “trăng-đến-trước-cửa” nhưng bị đau·bụng tiêu·chảy mà “nhàn, relax” thì thật là “quân·tử” xưa-nay hiếm·có .
Ký·tự “鬧” do hai ký·tự  “市, thị” và  “門, môn” hợp·lại để ghi ý·nghĩa “ồn·ào”; theo lối chiết·tự một chiều,“[thị, 市] tại [môn, 門] tiền” phải hiểu là “[鬧], [náo]” nghĩa·là ồn·ào, thế·nhưng phần·đông người đến chợ (siêu·thị, supermarket) mua·sắm thường hấp·tấp chung ra khỏi xe và vội·vã đi vào chợ, “chợ-trước-cửa-nhà” không hẳn lúc nào cũng là [ồn·ào, 鬧], nhất·là vào mùa·đông, cảnh·vật yên·tịnh lại càng rõ nét.

Tất·cả những thói-hư-tật-xấu, tính xấu chẳng·hạn như “cãi·nhau” (奻, noạn, do ghép 2 hình 女), ‘gian’·ác (gian, 姦, do ghép 3 hình 女), ‘tham’·lam (tham, 㜗), ‘dâm’·dục (dâm 婬), ‘yêu’·quái (yêu, 妖), ‘đố’·kỵ (妒忌), ‘hiềm’·khích (hiềm, 嫌), ‘nịnh’·hót (súc, 㜅), vv., gần·như mọi thứ tệ·hại… của con·người trên cỏi·đời này đều có bộ [女] đi kèm, đều dính·dáng hay quy·tội cho phái·nữ, mặc·dù những điều xấu·xa này, phái·nam chiếm một phần không nhỏ… có đáng để chúng·ta tội·nghiệp cho kiếp đàn·bà hay·không?

Xét về cách đọc, hay cách phát·âm của mỗi hình·vẽ hay ký·tự. Chẳng·hạn, chữ Giang [江] là sông (river), gồm bộ Thuỷ (氵) để chỉ vật gì có liên·quan đến nước (ý nghĩa) và chữ công (工) chỉ cách phát·âm (pronunciation) của chữ “[江], giang”. Đúng theo cách tạo từ theo lối hình-thanh này, người·ta sẽ liên·tưởng ngay cách·đọc của chữ [江] phải là ‘giông’ hay ‘sông’ vì nó lấy âm ‘ông’ trong chữ “công, 工”, đằng·này, Chữ [江] ta lại đọc là ‘giang’ thật là chẳng hợp lý·lẽ chút·nào! Đọc ký·tự [江] theo âm Bắc·kinh, vv., thì lại càng xa vạn dặm.

80% toàn·bộ chữ Hán được tạo·ra bằng phương·thức Hình-Thanh (形聲), điều này có·nghĩa·là để tạo·ra chữ mới, người·ta mượn phần âm·thanh (聲) của một chữ có sẵn rồi ghép thêm·vào một bộ (phần hình 形) chỉ ý·nghĩa, thế nhưng phần âm·thanh (聲) để chỉ cách·đọc này không phải là một, mà lại là nhiều âm gần·đúng, mơ·hồ và trong nhiều trường·hợp phần âm·thanh (聲) cũng y·chang như vậy nhưng lại có nhiều cách·đọc khác nhau hoặc là những gợi ý dẫn·đến một cách·đọc sai hoàn·toàn.

Xin bàn·thêm một tí về tính·chất sống·động của Hán-tự so với cách ghi tiếng Việt bằng chữ·cái abc vô·cảm (!). Một·số người cho rằng đọc một bài·thơ Trung·hoa viết bằng Hán-tự thì cảm·thấy có ý·nghĩa hơn, thú·vị hơn so với cũng bài·thơ đó nhưng được ghi bằng chữ quốc-ngữ abc, thế·nhưng một·số người khác không nghĩ vậy. Đơn·cử trường·hợp dùng hình·vẽ con ngựa (mã, 馬) để so·sánh, để diễn·tả sự làm·việc vất·vả, nai·lưng gánh·vác mọi việc, không quản·ngại nắng-mưa, thức khuya dậy sớm… của người mẹ để chăm·lo cho đàn con, chỉ ăn những thức·ăn thừa·mứa hoặc dở mà các con chê là lạt·lẽo, vô·vị và không muốn ăn (ví·như cỏ cho ngựa ăn), bao·nhiêu món ngon mẹ đều để·dành cho con. Dùng hình·ảnh con·ngựa để diễn·tả sự cực·khổ và hy·sinh của mẹ thật là… một sự tả·chân chính·xác, sống·động; nó lột·tả gần·hết (hay một·phần·nào?)… tình mẹ thương con một·cách tuyệt·đối vô·vụ·lợi và vô·bờ·bến; đứng về mặt súc·tích của chữ biểu·ý mà xét thì quả thật từ “mờ-e-nặng, mẹ” trong hệ·thống biểu·âm, quả thật là vô·cảm, vô·tâm… đáng chê·trách và không·thể·nào sánh với chữ biểu·ý, thế·nhưng ghép chữ [nữ, 女] với chữ ngựa [mã, 馬] để chỉ mẹ [ma, 媽] có·là một sự áp·đặt quá·đáng chăng? Khi ghép ký·tự 女 (nữ) và ký·tự 馬 (mã, ngựa) thành “媽” (女+馬) không chỉ có nghĩa là “mẹ”, người·ta cũng có thể hiểu “媽 = (女+馬)” là con “ngựa cái”… Thật là tội·nghiệp cho mẹ? Ký·tự “媽” đã có·mặt trong ngôn·ngữ Hán suốt một thời·gian dài, ngay·cả trong văn·nói ngày·nay, người·ta vẫn dùng “媽 媽, ma ma” để gọi “mẹ”, tuy·rằng sau·này vì lý·do nào·đó, trong sách-vở họ dùng từ “mẫu thân, 母 亲”—dịch sát-từng-từ (word-by-word) có nghĩa là “mẹ hiền” — để chỉ “mẹ”.

Xét thêm về ngữ·pháp, khi nói “mẫu thân” hay “mẹ hiền” là nói theo ngữ·pháp xuôi (từ “mẫu” chính đứng trước, từ bổ·nghĩa “thân” theo·sau) của Tiếng Việt, còn nếu nói theo ngữ·pháp ngược (từ bổ·nghĩa đứng trước, từ chính theo·sau) của Trung·hoa phải nói là “thân mẫu” mới đúng vì từ chính là từ “mẫu, 母” phải theo sau từ “thân” là từ bổ·nghĩa. Người Việt·nam chúng·ta nói “mẹ hiền” hoặc “trời xanh” theo ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt chứ không nói là “hiền mẹ” hoặc “xanh trời” như Người Trung·hoa (Chinese) hoặc người Tây·phương (western people); họ nói là “thanh thiên” hoặc “blue sky”.

Thực·ra, sự tiến·bộ của Nước Trung và Nước Nhật tuỳ·thuộc vào nhiều yếu·tố chủ·quan cũng như khách·quan khác ngoài chữ·viết biểu·âm. Tuy·nhiên, nếu chịu·khó suy·nghĩ và nhìn kỹ vào cốt·lõi của sự vận·hành của các máy·móc, các ứng·dụng khoa·học-kỹ·thuật tiên·tiến mang đến cho nền văn·minh hiện·đại, chẳng·hạn như sự vận·hành của máy điện·toán, hình·như người·ta chưa tìm·thấy dấu·vết của yếu·tố chữ·viết biểu·ý nào·cả! Một thế·hệ mới về máy điện·toán vận·hành chỉ dựa thuần·tuý trên hệ·thống số như 一, 二, 三, 四… và hệ·thống chữ·viết dùng hình·vẽ như 馬, 女… hiện·tại là ước·mơ nhưng biết·đâu một ngày nào·đó nó sẽ trở·thành hiện·thực?

Hán-tự có·thể sẽ trở·thành chữ·quốc·tế, Người Việt bỏ Hán-tự quả·thật là một tai·hoạ? Nỗi băn·khoăn “đem Hán-tự hay chữ Hán trở·lại nước Việt Nam, nếu thành·công sẽ là một đại-phước” cho… có đáng để chúng·ta thao·thức suy·tư hay cứ để nó trôi theo vận nước? Hệ·thống văn-tự phi·ngữ·âm quả·thật là ưu·việt và quả·thật là thứ esperanto? Có·lẽ chúng·ta sẽ không mất nhiều thời·gian chờ·đợi cho câu trả·lời?

Đặng Hải Nguyên
Ngày 12 Tháng·tư Năm 2013

Tham·khảo.

Tranh·luận về ký·tự Hán (Hán-tự) phồn·thể và giản·thể.
‘Những thành·kiến hoá·thạch’ về phái nữ qua chữ·viết (bộ nữ).
“Monosyllabic” Chinese
Hiragana
Katakana
Vietnamese morphology
International Phonetic Alphabet (IPA).
Bốc thơm Hán-tự

Tìm “bỏ hán tự là một tai họa” bằng: Wada.vnGoogleYahooBing

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: