Cần minh-định một số từ·ngữ trọng·yếu trong việc xác·lập tính chính-danh của Việt-ngữ

Cần minh-định một số từ·ngữ trọng·yếu (essential word) trong việc xác·lập chủ·quyền và tính chính-danh của Việt-ngữ.

Tác·giả: Đặng Hải Nguyên

Nội·dung

1. Đặt vấn·đề.
2. Hán-tự hay Hoa-Hán-tự hay Ký·tự Hoa-Hán.
3. Nho-tự hay Việt-Hán-tự hay ký·tự Việt-Hán.
4. Từ Hán-Việt hay từ Hoa-Việt, từ Pháp-Việt, từ Nga-Việt, từ Anh-Việt.
5. Từ Việt·nồm hay từ Nồm khác với từ Hán-Việt; Nho-tự khác với Hán-tự.
6. Nôm-tự (Nôm character) còn được gọi là chữ Nôm (Nôm script) là quốc-ngữ xưa của Người·việt.
7. Cần phân·biệt rạch·ròi các từ·ngữ: Nôm, Nồm và Hán-Việt.
8. Tóm·lược.

1. Đặt vấn·đề.

Nguyên là tôi có nhờ người bạn mua dùm quyển “Tự·điển Hán-Việt” nhân dịp anh ta về quê thăm nhà. Tôi muốn quyển tự·điển trong đó các ký·tự Nho (Nho character) hoặc ký·tự Hán (Han character) — loại chữ ô vuông (script compacted into a square) — được sắp·xếp theo thứ·tự chữ·cái La·tinh ABC dựa trên cách đọc của Người Việt Nam và nếu có thêm phần sắp·xếp theo bộ thủ [部首] nữa thì tuyệt·vời. Thế nhưng quyển “Tự·điển Hán-Việt” mà tôi nhận được, các ký·tự lại được sắp·xếp theo pinyin [拼音] (bính·âm) là chính, cách đọc Việt·Nam là phụ. Một số “tự·điển Hán-Việt” xuất·bản trong nước, “từ Hán-Việt!!” — hiểu theo nghĩa truyền thống một·cách vô·ý·thức của ta — giờ·đây là một phần của pinyin Trung·hoa và bị xếp vào hàng phụ. Chẳng·hạn Hán-tự [我] được ghi là [Wo] sau đó ghi là [Ngã], có nghĩa là “tôi”, sau đó là phần giải·thích thêm về ý·nghĩa. Việc làm này của một số nhà xuất·bản đã vô·tình hay cố·ý biến Tiếng Việt thành một phương·ngữ của Tiếng Ttrung·hoa. Do đó, việc áp·đặt cách gọi “tự·điển Hán-Việt” để chỉ tiếng ta hay tiếng Hán đã được Việt·hoá hoàn·toàn, và “tự·điển Trung·Hoa-Việt·Nam”— nói theo ngữ·pháp Trung·hoa là “Trung·hoa-Việt·nam tự·điển” — để chỉ tiếng pinyin, là sự phân·biệt giả·tạo, không còn thích·hợp, cần được tháo bỏ và thay nó bằng một cái tên mới gì đó. Thay vì gọi “từ Hán-Việt!!” ta gọi nó là “từ Việt·nồm” hay từ·ngữ Nồm hay từ Nồm (Nồm word or post-Nôm word) chẳng·hạn? Thực·ra, dựa theo chính-danh, dù viết theo ngữ·pháp Việt là ”Tự·điển Hán-Việt” hoặc viết theo ngữ·pháp Trung·hoa là “Hán-Việt tự·điển” hay “Trung-Việt tự·điển” hay “Trung·hoa-Việt·nam tự·điển” đều là một, mọi người trên thế giới đều hiểu nó là “Chinese-Vietnamese dictionary”; chúng·ta không thể hành·xử như con đà·điểu dúi đầu dưới cát để chối·bỏ sự·thật này. Chúng·ta cần trã·lại ý·nghĩa đích·thực của “từ Hán-Việt” mà theo tôi tiếng Hán-Việt (Chinese-Vietnamese pronunciation) là những tiếng Người Việt vay·mượn tiếng Trung·hoa và đọc với giọng lơ·lớ hay nhái gần·đúng với tiếng Trung·hoa. Những tiếng như ‘tỉm xắm’, ‘hủ tíu’, ‘mì chính’… là tiếng Trung·hoa (Chinese pronunciation) được đọc theo âm Hán – Quảng·đông, và khi ghi theo chữ·cái La·tinh, nhưng được phiên·âm và ghi theo cách Người·việt·nam, không theo cách pinyin của Người·trung·hoa, đây chính là “từ Hán-Việt”; các tiếng như ‘dimsum’, ‘wèi jīng’, vv., là pinyin hay bính·âm đang từng bước bao·gồm cả “từ Hán-Việt!!” được hiểu theo nghĩa truyền·thống một·cách vô·ý·thức của ta cần được minh-định lại rõ·ràng.
Cái tên “từ Hán-Việt!!” là rào·cản chính của bước phát·triển của ngôn·ngữ Việt. Điều này được phản·ánh rất rõ qua kết·quả tìm·kiếm của “Google search”, chẳng·hạn tìm·kiếm chính·xác các bài·viết có lời kêu·gọi “giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt”, chúng·ta thấy có đến 1.230000 (hơn một triệu) kết·quả và có đến 9.480000 (hơn chín triệu) kết·quả liên·quan đến một trong tám từ trong lời kêu·gọi này — nghĩa là không đặt câu này trong ngoặc·kép khi điền vào hộp tìm·kiếm (search box). Tựu·chung lại, chỉ có hai ý·kiến chính: một là kêu·gọi sử·dụng từ thuần Việt và hai là bài·bác việc sử·dụng “từ Hán-Việt!!” (Chinese-Vietnamese word) được hiểu theo nghĩa truyền·thống mà tôi gọi chúng là “từ Việt·nồm” hay “từ Nồm” (Nồm word). Tôi cho là cả hai giải·pháp đều làm cho Tiếng Việt chúng·ta trở nên cằn·cổi và nghèo·nàn; việc kêu·gọi này khi thì thái·quá, khi bất·cập, bởi lẽ tổng·số âm đơn hay tiếng đơn tạo·thành toàn·bộ tiếng Việt là 9.197 (gồm 7.162 tiếng Nôm và 2.033 tiếng Nồm) âm đơn hay tiếng đơn — trong khi đó tổng·số âm đơn tạo·thành toàn·bộ tiếng Trung·hoa là 1.307 nếu nói theo âm hay tiếng Bắc·kinh (Beijing pronunciation) — thử nghĩ nếu bỏ 2.033 âm đơn của tiếng Việt·nồm (“từ Hán-Việt!!”), Tiếng Việt chúng·ta sẽ nghèo·nàn biết·bao! Còn nếu dùng lại 2.033 âm đơn “từ Hán-Việt!!” này nhưng vì tự ái dân·tộc mà gán cho chúng một nghĩa mới khác là một điều không thể làm, không thực·tế (not realistic) nếu không muốn nói là điều-không-tưởng. Tại·sao chúng·ta lại cứ cố bám·víu cách gọi “từ Hán-Việt!!”, lấy tên gọi của người làm của mình? Danh không chính thì ngôn không thể thuận được! Tại·sao chúng·ta tự mình đặt “chiếc vòng kim·cô — từ Hán-Việt!!” (theo ý·nghĩa tích·cực của nó) vào trên đầu của mình và cũng chính mình lại phải vật·vả với nó như con nghiện đói thuốc? Thật là nghịch·lý và vòng luẩn·quẩn!! Điều gì đã khiến chúng·ta không thể chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt!!” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng Việt thành một phương·ngữ Trung·hoa! Theo tôi, mỗi chúng·ta cần một suy·nghĩ mới, cái nhìn mới… trước·tiên là dùng lòng yêu nước, quyền·lợi dân·tộc làm kính “tự chiếu yêu” để tự xác·định rõ điều gì, ý nghĩ lệch lạc gì đã níu·kéo, kìm·hảm sự phát·triển của ngôn·ngữ Việt nhằm tìm phương·cách gột·rửa ý·niệm “từ Hán-Việt!!” cũ, lạc·hậu, không phù·hợp với thời·đại, không hợp với quyền·lợi dân·tộc trong suy nghĩ của mình và thay·thế nó bằng một định·nghĩa mới khoa·học, đúng·đắn và hợp·lý hợp·tình hơn.

2. Hán-tự hay Hoa-Hán-tự hay Ký·tự Hoa-Hán

Hán-tự (Han character), hay Hoa-Hán-tự, hay Ký·tự Hoa-Hán (Chinese-Han character), hay nói đầy đủ là ký·tự Hán được Hoa·hoá (Chinization) theo ngữ-dụng và âm·hưởng Trung·hoa.
Người Trung·hoa đã sớm biết dùng hình vẽ hay ký·hiệu hay biểu·tượng (symbol) để ghi lại âm thanh, tiếng·nói của họ. Chữ Trung·hoa (chinese script) hoặc chữ Hán nằm trong hệ·thống chữ biểu·ý. Điều này có nghĩa là mỗi khái·niệm, mỗi ý·nghĩa được biểu·thị bằng một hình vẽ hoặc một ký·hiệu. Mỗi ký·hiệu này còn được gọi là ký·tự (character). Mỗi ký·tự này đại·diện cho một hình·vị. Tiêu·biểu cho hệ·thống chữ biểu·ý này là Bảng bộ·thủ Trung·hoa gồm có 214 bộ hay 214 bộ ký·tự cơ·bản được dùng trong việc tra tự·điển. Người Trung·hoa sử·dụng hệ·thống chữ biểu·ý để ghi chung tiếng (sound) Trung·hoa và ý·nghĩa với nhau bằng một ký·hiệu hay một ký·tự là hợp·lý. Thực·ra họ cũng không có lựa chọn nào khác vì tổng·số âm của Tiếng Trung·hoa (Chinese) chỉ có vỏn·vẹn 1.307 tiếng đơn (single sound) hoặc âm đơn được đọc theo âm Bắc·kinh. Do số tiếng (sound) ít·ỏi này, mỗi tiếng lại phải diễn·đạt nhiều khái·niệm hoặc ý·nghĩa khác nhau, và cũng nhằm bù·đắp vào thiếu·sót về số·lượng tiếng·nói này, Người Trung·hoa đã sáng·tạo ra khoảng 9.812 hình vẽ với các đường nét gói gọn trong ô vuông (script compacted into a square) hay ký·hiệu để ghi các ý hoặc nghĩa khác nhau. Người Trung·hoa gọi chữ·viết (script) ô vuông này của họ là văn-tự  bao·gồm “văn” và “tự”; “văn” là chữ·viết do bắt·chước hình dạng (hình vẽ, drawing) của từng loài mà đặt ra, chẳng hạn, ký·tự “馬, mã” là hình vẽ con ngựa có bờm và bốn chân, ký·tự “女, nữ” là hình vẽ khó nói nên lời…, “tự” là chữ·viết được xếp ở trình·độ cao hơn do “hình và tiếng” (drawing and pronunciation) cùng hợp·lại với nhau, chẳng·hạn ký·tự [江, giang] gồm bộ Thuỷ (氵) là hình vẽ để chỉ dòng nước chảy (hình) và ký tự (工, công) để chỉ tiếng hay cách phát·âm (pronunciation) của chữ “[江] . Người Việt chúng·ta thường gọi hình vẽ hay ký·hiệu được sắp·xếp hài·hoà cân·đối trong một ô vuông (tự) này của Người Trung·hoa là Hán-tự hay ký·tự Trung·hoa (Chinese character).

3. Nho-tự hay Việt-Hán-tự hay ký·tự Việt-Hán.

Nho-tự (Nho character), hay Việt-Hán-tự, hay ký·tự Việt-Hán (Vietnamese-Han character), hay nói đầy đủ là ký·tự Hán nhưng được Việt·hoá (Vietnamization) theo ngữ-dụng và âm·hưởng Việt·Nam.
Nho-tự (Nho character) hay chữ Nho (Nho script) là loại chữ được viết gọn trong ô vuông giống như là Hoa-Hán-tự (Chinese-Han character) nhưng chúng được Người·việt·nam đọc và phát âm theo tiếng (pronunciation) Việt·nam (VN) khác với Trung·hoa (TH).
Nho-tự (Việt-Hán-tự) khác với Hoa-Hán-tự ở những điểm sau·đây:
a. Nho-tự được viết theo từ·pháp xuôi, ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt.
Người·việt chúng ta khi nói “á khẩu”, “hợp khẩu”, “khắc khẩu”, “tịnh khẩu”, “truyền khẩu”, vv, là nói theo ngữ·pháp xuôi (trời xanh) của Tiếng Việt Nam. Đây là những từ đặc-trưng riêng của tiếng Nho·Việt. Nếu nói theo ngữ·pháp ngược (xanh trời hay thiên thanh) của Tiếng Trung·hoa sẽ phải là “khẩu á”, “khẩu hợp”, “khẩu khắc”, “khẩu tịnh”, “khẩu truyền, vv. Chúng ta nói “náo·nhiệt”, “phóng·thích”, vv., là nói theo từ·pháp xuôi của Tiếng Việt — từ·tố chính “náo”, “phóng” đứng trước, từ·tố bổ·nghĩa “nhiệt”, “thích” đứng sau, trong khi đó Người Trung·hoa họ nói theo từ·pháp ngược là “nhiệt·náo”, “thích·phóng”
b. Nho-tự (Việt-Hán-tự) mang ý·nghĩa khác hoàn·toàn với Hán-tự (Hoa-Hán-tự).
Ví·dụ: “phương·phi”: VN: béo tốt; TH: hoa cỏ thơm tho.
“bồi·hồi”: VN: bồn·chồn, xúc·động; TH: đi đi lại lại.
c. Nho-tự mang ý nghĩa đặc·trưng riêng chỉ có trong Tiếng Việt, không có trong Tiếng Hán.
Ví·dụ: “sĩ·diện” và “phi·công” là hai từ, mỗi từ gồm có hai âm·tiết, trong đó cả hai âm·tiết đều là âm·tiết Việt·nồm
“bao·gồm” và “sống·động” là hai từ, mỗi từ gồm có một âm·tiết Việt·nồm (Nồm) kết·hợp với một âm·tiết Việt·nôm (Nôm).
d. Nho-tự được ghép theo thứ·tự riêng mang ý·nghĩa hệ·thống riêng của Tiếng Việt.
Người Việt Nam thường nói “bảo·đảm“, Người Trung·hoa nói “đảm bảo”. Chúng·ta nói “bảo·đảm“ không phải vì chúng·ta muốn nói khác với Người Trung·hoa. Chúng·ta nói “bảo đảm” vì Tiếng Việt phát·triển theo quy·luật riêng, hệ·thống riêng, mang tính nội·sinh riêng của ngôn·ngữ Việt. Tính hệ·thống của từ·tố “bảo” với ý·nghĩa “protect” trong Tiếng Anh được thể·hiện rõ trong các từ cùng hệ·thống như bảo·vệ, bảo·hiểm, bảo·bọc, bảo·tiêu… đều đứng đầu với từ·tố “bảo”.
Trong khi đó, từ “đảm·bảo” nằm trong hệ·thống mang ý·nghĩa riêng khác, trong đó từ·tố “đảm” mang ý·nghĩa “in charge” trong Tiếng Anh. Các từ trong cùng hệ·thống như đảm·nhiệm, đảm·trách, đảm·đương, vv., đều đứng đầu với từ·tố “đảm”.
e. Nho-tự khi đọc lên nghe thuận tai hơn theo âm·hưởng Việt Nam hoặc vì lý do Người Việt muốn nói khác với Người Trung·hoa.
Người Việt·nam khi nói hay đọc “đơn·giản” hoặc “giản đơn” đều nghe thuận tai cả, trong khi đó Người Trung·hoa nói chung, Người Quảng·đông nói riêng, đọc “giản đơn” theo âm Trung·hoa — Quảng·đông là ‘cản tán’ nghe thuận tai họ hơn, dễ nói và ít bị líu lưỡi, ít trẹo lưỡi hơn là ‘tán cản’ — đọc theo âm Việt là ‘đơn giản’. Người miền Nam nghe quen tai là “đơn·giản”, một số người có lẽ vì tự·ái dân·tộc nên cảm·thấy khó·chịu, bực·bội vì bắt·chước nói theo Người·trung·hoa là “giản đơn”. Thực·ra, Người Trung·hoa khi nói “giản đơn” là họ nói theo từ·pháp xuôi của Tiếng Việt — từ·tố chính “giản” (simple) đứng trước, từ·tố bổ·nghĩa “đơn” đứng sau, có người còn cho “đơn” là từ·tố láy nên đứng sau.
f. Nho-tự có nguồn·gốc, xuất·xứ Việt Nam hoặc do Người Việt·nam tạo·ra.
Hơn 80% toàn·bộ chữ Hán được tạo theo phương·thức hình-thanh — Mượn phần âm (声) của một chữ có sẵn rồi ghép vào một bộ (phần hình 形) chỉ ý·nghĩa, để tạo ra chữ mới, trong số đó có nhiều từ có nguồn·gốc Việt Nam hoặc do Người·việt·nam tạo ra. Chẳng·hạn, chữ Giang [江] là sông, gồm bộ Thuỷ (氵) để chỉ vật gì có liên·quan đến nước (ý nghĩa) và chữ công (工) chỉ cách phát âm (pronunciation) của chữ “[江], giang”. Đúng theo cách tạo từ theo lối hình-thanh này, lẽ ra chữ  [江] phải đọc là ‘giông’ hay ‘sông’ chứ không phải ‘giang’ vì nó lấy âm ‘ông’ trong chữ “công, 工”. Chữ  [江] ta đọc là ‘sông’, nghĩa là sông (river) là hợp tình hợp lý!

4. Từ Hán-Việt hay từ Hoa-Việt, từ Pháp-Việt, từ Nga-Việt, từ Anh-Việt…

Từ Hán-Việt, hay từ Hoa-Việt (Chinese-Vietnamese word), từ Pháp-Việt (French-Vietnamese word), từ Nga-Việt (Russia-Việt word), từ Anh-Việt (English-Vietnamese word)…
Trong hơn 100 năm Việt Nam bị giặc Pháp đô·hộ, ngoài những “tiếng Hán-Việt đúng nghĩa” hoặc “từ Hán-Việt đúng nghĩa” như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “mì chính”, vv., đã vay·mượn của Trung Hoa, Tiếng Việt còn có thêm các từ mới của Tiếng Pháp. Các từ vay·mượn (loan word) của Tiếng Pháp được tạo ra bằng cách phiên·âm một·cách gần·đúng các âm của Tiếng Pháp tương·tự như cách mà chúng·ta phiên·âm tiếng Trung·hoa để tạo từ “Hán-Việt đúng nghĩa”  (không phải từ Việt·Nồm) hoặc cắt bớt một·số vần của Tiếng Pháp, chẳng·hạn như từ “ô·tô” (automobile, xe hơi). chúng·ta có các “từ Pháp-việt” như “bù·loong” (boulon, ốc·vít), săm (chambre à air, ruột·bánh·xe), lốp (enveloppe d’une chambre à air, vỏ·bánh·xe), phanh (freiner, thắng), vv., “từ Nga-Việt” như “Bôn·xơ·vít”, vv., và “từ Anh-Việt” như “công·ten·nơ” (container), vv.

Khả·năng tự·phối·hợp hay khả·năng nội·sinh của mỗi hệ·thống — từ Hán-Việt, từ Pháp-Việt, từ Nga-Việt, từ Anh-Việt, vv., — cũng như khả·năng phối·hợp các hệ·thống này với nhau để tạo ra các từ mới rất hạn·chế. Trong·khi·đó khả·năng phối·hợp từ Nồm với từ Nôm, hoặc các từ Nồm (từ Việt·Nồm) với nhau để tạo từ mới thì vô·hạn và mang tính hệ·thống cao.

5. Từ Việt·nồm hay từ Nồm (Nồm word or post-Nôm word).

Từ Việt·nồm, hay từ Nồm (Nồm word or post-Nôm word) khác với từ Hán-Việt (Chinese-Vietnamese word); Nho-tự (Nho character) khác với Hán-tự (Han character). Tiếng Việt·nồm và Tiếng Hán đều là Tiếng đơn·âm·tiết (monosyllable) hay ngôn·ngữ đơn·âm·tiết (monosyllabic language).
Khi đọc Hán-tự hoặc Nho-tự theo âm Việt, giọng Việt ta có được tiếng Việt·nồm, tiếng Nồm hay tiếng Nho-Việt – là những tiếng·nói độc·âm (monophonic voice) – khi dùng chữ·cái La·tinh ghi tiếng Nồm hay tiếng Nho-Việt ta được “từ Việt·nồm” hay “từ Nồm”, chúng·ta thường gọi “từ Việt·nồm” một cách vô·ý·thức là “từ Hán-Việt!!”. Chẳng·hạn để ghi từ·ngữ “bột·ngọt”, Người Trung·hoa dùng hai hình·vẽ (ký·hiệu hay ký·tự) “味” và “菁” . “味 菁” là chữ·viết Trung·hoa (Chinese script) hay Hán-tự (Han character) hoặc Nho-tự (Nho character); nếu đọc “味 菁” theo âm Việt, ghi theo chữ·cái La·tinh và theo cách Việt·nam, ta có từ·ngữ Việt·nồm hay từ·ngữ Nho-Việt là “vị·tinh”; nếu phiên·âm “味 菁” theo giọng đọc của tiếng Quảng·Đông và ghi theo chữ·cái La·tinh, cách Việt·nam, ta có từ Hán-Việt là “mì chính”. Nói cách khác, “mì chính” hay nhiều từ khác như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “xì dầu”, vv., là từ Hán-Việt vì đọc theo âm Hán – Quảng·đông, và ghi theo chữ·cái La·tinh, nhưng được phiên·âm và ghi theo cách Việt·nam. Khi chúng·ta đọc hay nói ‘mì chính’ – tiếng Hán-Việt, Người Quảng·đông dù là đứa con·nít khi nghe, họ sẽ hiểu liền là ta nói gì. Nhưng khi chúng·ta nói tiếng Nồm hay tiếng Việt·nồm “vị·tinh” Người Trung·hoa có nghe cũng chẳng hiểu ta nói gì cả. Các từ Việt·nồm hay từ Nồm phần lớn là từ ghép đơn, chúng thường được kết·hợp theo từ·pháp ngược trong việc tạo từ mới. Chẳng·hạn các từ Nồm hay từ Việt·nồm như hải·cảng (seaport), giang·cảng (riverport), vv., được kết·hợp theo từ·pháp ngược, khác với cảng biển (sea port), cảng sông (river port) là những từ được kết·hợp theo ngữ·pháp xuôi của từ thuần Việt. Người Việt chúng·ta viết cũng như nói đều như nhau là “văn-tự quốc·gia”, “phố cổ Hội An”, “phố Hà Nội”, “quán Bình Minh”, “chè thạch”, “thẻ điện·thoại”, vv., theo ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt, khác với ngữ·pháp ngược của Tiếng Trung·hoa (Chinese) là “quốc gia văn tự”, “Hội An cổ phố”, “Hà Nội phố”, “Bình Minh quán”, “thạch chè”, “điện thoại thẻ”, vv.
Sau hơn ngàn năm dưới ách đô·hộ, thống trị của Trung·hoa, Người Việt chúng·ta đã du·nhập tất·cả Hán-tự vào kho·tàng chữ-nghĩa của Tiếng·việt. Cùng một Hán-tự, nhưng nó được Người Việt phát·âm thành nhiều tiếng, nhiều âm khác nhau, tuỳ·theo nghĩa của chúng. Do đọc Hán-tự  theo âm Việt, một việc làm vô·tình hay cố·ý này đã hình·thành một ngôn·ngữ mới là Tiếng Nồm hay Tiếng Việt·nồm hay Tiếng Nho-Việt. Điều này kéo·theo nguyên cả kho chữ-nghĩa của Trung·hoa, bất·cứ chữ nào, nghĩa nào của Trung·hoa, chúng·ta đều có cả. Nhưng ngược·lại có rất nhiều chữ và nghĩa Tiếng Việt chúng·ta có, chưa chắc Tiếng Trung·hoa có.
“Tiếng Việt·nồm” là ngôn·ngữ mới, là sự phản·kháng trước sự xâm·lăng văn·hoá của Trung·hoa, nó khác hoàn·toàn với “tiếng Hán-Việt” thực·sự như ‘tỉm xắm’, ‘hủ tíu’, ‘mì chính’, vv. Cho dù các “từ Hán·Việt!!” là vay·mượn thì đã sao! Ngoại·trừ ba ngôn·ngữ La·tinh, Hy·lạp và Trung·hoa, các ngôn·ngữ khác nhau trên thế·giới đều vay·mượn lẫn nhau. Điều gì có·thể khẳng·định là Trung·hoa không vay·mượn Việt·nam, Nhật·bản và Cao·ly? Các nước Tây·phương (Western countries) đã và đang vay·mượn một số lớn các tử-ngữ (dead language) của La·tinh và Hy·lạp và khôn·ngoan biến chúng thành những sinh-ngữ hiện·đại, khoa·học, có khả·năng diễn·đạt chính·xác mọi khái·niệm trừu·tượng. Trong khi đó, chúng·ta lại quá coi trọng từ thuần Việt hạn·chế “từ Hán-Việt!!” — từ Việt·nồm hay từ Nho-Việt — bài·ngoại, điều này làm chậm bước tiến trong tiến·trình phát·triển Việt-Ngữ, cũng như việc Việt·hoá các thuật·ngữ khoa·học cần·thiết cho việc phát·triển đất·nước. Điều gì đã và đang làm cản·trở việc biến các tử-ngữ (dead language) xưa của ta, các “Việt-Hán-tự” thành các từ Việt·nồm hay từ Nồm, Tiếng Việt hiện·đại ghi theo chữ·cái La·tinh và theo kỹ·thuật của Phương·Tây? Hãy xây·dựng quốc-ngữ bằng chất·liệu, từ·tố Việt·nồm hay Nho-Việt (căn·tố, tiền·tố, hậu·tố), căn·ngữ… pha·trộn với từ thuần Việt, nối các từ·tố này lại với nhau bằng các từ·pháp, ngữ·pháp, cú·pháp, văn·phạm… Việt·nam và hệ·thống·hoá việc sử·dụng Tiếng Việt·nồm hay Tiếng Nồm một·cách khoa·học theo kỹ·thuật Tây·phương. Thế nhưng trên hết tất·cả, xác·định chủ·quyền về văn·hoá, xác·định tính chính-danh của các giá·trị hợp·thành ngôn·ngữ Việt·nam là tuyệt·đối cần·thiết (absolutely necessary) và cực·kỳ quan·trọng (extremely important).

6. Nôm-tự (Nôm character).

Nôm-tự (Nôm character) còn được gọi là chữ Nôm (Nôm script) là quốc-ngữ xưa của Người Việt. Nôm-tự là hệ·thống chữ·viết hay hệ·thống văn-tự (文字) phát·triển theo hướng biểu·âm sử·dụng hệ·thống chữ·viết dùng Hán-tự (Chinese character script system) để ghi “tiếng·nói Việt” (Vietnamese voice).
Trong Tiếng Việt·nam (Vietnamese), tiếng (sound) Nôm bao·gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á, thường được gọi chung là tiếng thuần Việt do cùng là thứ tiếng có ngữ·pháp xuôi. Người Việt dùng chữ Nôm là loại chữ ô vuông (script compacted into a square) — hình vẽ gồm một nét hoặc nhiều nét được sắp·xếp hài·hoà và cân·đối trong một ô vuông để ghi tiếng Việt. Nôm-tự hay ký·tự Nôm (Nôm character) còn được gọi là chữ Nôm (Nôm script) tức chữ Nam để phân·biệt với tiếng Nồm hay tiếng Nho-Việt là thứ tiếng có từ·pháp ngược và cũng để phân·biệt với Hán-tự, tức chữ Bắc, phương Bắc của Trung·hoa.
Tinh·thần tự chủ của Người Việt khá cao. Ông·cha chúng·ta đã sớm biết dùng Hán-tự và Nho-tự  — ký·tự Trung·hoa viết theo từ·pháp Việt, ngữ·pháp Việt — kết·hợp với cách đọc các ký·tự Trung·hoa theo cách phát âm Việt, để ghi tiếng Nôm là tiếng·nói Việt theo từ·pháp xuôi, ngữ·pháp xuôi. Hệ·thống chữ Nôm này sử·dụng 9.812 Hán-tự (Han character) để ghi 7.164 tiếng Nôm. Tổng·số Nôm-tự có vào khoảng 31.577 ký·tự. Khi ghi tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á theo chữ·cái La·tinh, chúng thường được gọi chung là “từ thuần Việt” vì cả hai thường được kết·hợp theo ngữ·pháp xuôi.
Từ ngàn xưa đến nay, chúng·ta đều nói gần như cùng một thứ tiếng (sound) Việt, mặc·dù chúng có thay·đổi một chút theo thời·gian và số·lượng từ·ngữ tăng gấp ngàn, gấp vạn lần. Cùng câu nói ‘Tôi yêu Tiếng nước tôi’ ngữ·pháp Việt, cú·pháp Việt, văn·phạm Việt, ngày xưa ông·cha chúng·ta dùng Nôm-tự  để ghi lại tiếng (sound) Việt là “倅 腰 㗂 芾 倅”, nhìn thoáng chúng giống y·hệt Hán-tự, nhưng thật ra chúng không có trong ký·tự Hán, chúng không là Hán-tự, chúng là Nôm-tự; ngày nay cũng câu nói đó, vẫn theo ngữ·pháp Việt, cú·pháp Việt, văn·phạm Việt, nhưng chúng·ta dùng chữ·cái La·tinh để ghi lại tiếng Việt là “Tôi yêu Tiếng nước tôi”. Quốc-ngữ xưa hay Nôm-tự (dùng ký·tự Hán để ghi âm và một phần ý nghĩa) so với quốc-ngữ nay (dùng chữ·cái La·tinh để ghi âm) tuy chữ·viết có khác nhau, nhưng khi đọc ra thành tiếng đều giống nhau. Khi chúng·ta nghe ai đó đọc văn·bản viết bằng Nôm-tự (chữ ô vuông), hầu·hết Người Việt đều có·thể hiểu ngay, mặc·dù chúng·ta không thể đọc và viết chữ Nôm. Trẻ·con mặc·dù chưa đi học một ngày, khi nghe câu nói được viết bằng Nôm-tự, chẳng hạn như ‘Con uống sữa nhé?’ — thay vì bằng Hán-tự ‘Nễ ẩm nãi mạ?’ sau đó lại phải diễn Nôm thành ‘Mày uống sữa không?’ — các cháu vẫn hiểu mẹ nói gì. Khi xưa, nhờ có chữ Nôm — chính xác hơn là Nôm-tự vì đây là loại chữ ô vuông — chúng·ta có·thể ghi lại tiếng·nói, suy·nghĩ, tình·cảm, văn·hoá… của Người Việt·nam qua các thời·đại; chúng·ta có thể sáng·tác văn thơ, viết truyện bằng tiếng mẹ·đẻ một·cách trực·tiếp, nền văn·học Việt·nam — bao·gồm cả văn·chương bình·dân mà phần lớn là văn·chương truyền khẩu bằng Tiếng Việt — và tiếng·nói Việt có·thể lưu·truyền đến ngày·nay; mặc·dầu nền văn·học chủ·đạo, chính·thống của các triều·đại quân·chủ xưa của Nước Việt Nam (Vietnam) là nền văn·chương bác·học bằng Hán-tự mà phần lớn là nền văn·học từ·chương, trích cú… mang ảnh·hưởng nặng·nề của Tiếng Trung·hoa.

7. Cần phân·biệt rạch·ròi các từ·ngữ: Nôm, Nồm và Hán-Việt.

Xin dẫn thêm ví·dụ khác hy·vọng sẽ giúp quý·vị phân·biệt rõ tiếng Nồm, Nho-tự và từ·ngữ Nồm; phân·biệt rõ tiếng Nôm, Nôm-tự và từ thuần Việt trong Việt-ngữ (ngôn·ngữ Việt·nam, Vietnamese language), chúng khác với Hán-tự và từ Hán-Việt.
Xin lấy một câu Tiếng·Anh ‘I love my language’ làm ví·dụ để chúng·ta có thể đối·chiếu dễ·dàng hơn.
‘我 爱 我 的 语 言’ — Câu được viết theo cú·pháp Trung·hoa gồm có Hán-tự (chữ Hán) hoặc Nho-tự (chữ Nho).
‘倅 腰 㗂 芾 倅’ = ‘Tôi yêu Tiếng nước tôi’ – Câu được viết theo cú·pháp Việt gồm có Nôm-tự (Chữ Nôm) của Tiếng Việt·nam, trông giống hệt Hán-tự, dùng ký·tự Hán để ghi âm Việt.
‘Wo ài wo de yu yán’ — Tiếng quan·thoại được bính·âm (pinyin) theo âm BắcKinh và ghi bằng chữ·cái La·tinh theo cách Trung·hoa  — Câu được viết theo cú·pháp Trung·hoa.
‘Ngọ oi ngọ tíc yụa wả’ — Tiếng Quảng·đông được phiên·âm ghi bằng chữ·cái La·tinh theo cách của Người Việt·nam — Đây là từ Hán-Việt đúng nghĩa. Câu được viết theo cú·pháp Trung·hoa.
Ngã ái ngã đích ngữ ngôn — Tiếng Nồm hay tiếng Nho-Việt, hoặc từ Nồm hay từ Nho-Việt. Chúng·ta thường gọi chúng một cách vô·ý·thức là “từ Hán-Việt!!”. Câu được viết theo cú·pháp Trung·hoa.
‘Tôi yêu Tiếng nước tôi’ — Câu được viết theo cú·pháp Việt. Tiếng·việt bao gồm từ Nồm hay từ Việt·nồm (từ Nho-Việt) và từ Nôm (tiếng Kinh và tiếng gốc Nam Á).

Cần phân·biệt rạch·ròi:
“Tự·điển Hán-Việt”, hay “Tự·điển Trung-Việt”, hay “Tự·điển Trung·hoa-Việt·nam”, hay “Tự·điển Trung·quốc-Việt·nam” tất·cả đều là Chinese-Vietnamese Dictiony, là tự·điển Trung·hoa dùng để tra Hán-tự, loại chữ ô vuông, dựa trên giọng Bắc·kinh để bính·âm (pinyin) là chính, kế·đó là âm đọc theo tiếng Việt (tiếng Việt·nồm), sau đó là phần giải·thích ý·nghĩa… bằng Tiếng Việt.
“Tự·điển Việt·nồm” hay “Tự·điển Nồm” (thay cho cách gọi “Tự·điển Hán-Việt!!) là tự·điển dùng để tra·cứu (lookup) Nho-tự hoặc Hán-tự, loại chữ ô vuông và dựa trên cách phát·âm của Người·việt (Vietnamese pronunciation) hay tiếng Việt·nồm là chính, phần pinyin (bính·âm theo Trung·hoa: giọng Bắc·kinh, ghi theo cách Trung·hoa) nếu có chỉ là phụ. Tự điển Việt·nồm có thể được sắp·xếp theo bộ ký·tự Trung·hoa hoặc theo thứ·tự chữ·cái La·tinh ABC nhưng dựa trên tiếng (pronunciation) Việt·nồm là chính.
“Tự·điển Nôm-tự” hay “Tự·điển ký·tự Nôm” (Nôm character Dictionary) để chỉ loại tự·điển dùng để tra·cứu quốc-ngữ xưa hay “ký·tự Nôm” hay “Nôm-tự” — là loại chữ ô vuông (script compacted into a square) để ghi tiếng Việt — trong đó mọi ý·nghĩa, giải·thích đều được ghi bằng quốc-ngữ nay là loại chữ·viết dùng chữ·cái La·tinh để ghi tiếng Việt.
“Tự điển Nồm Nôm” (Nồm Nôm Dictionary) để chỉ loại tự·điển dùng để tra·cứu quốc-ngữ xưa là loại chữ ô vuông (script compacted into a square), bao·gồm “ký·tự Hán” và “ký·tự Nho” lẫn cả “ký·tự Nôm”, nói cách khác là nó bao·gồm “Hán-tự” và “Nho-tự” lẫn cả “Nôm-tự”. Tiếng “Việt·nồm”, tiếng “Việt·nôm” là chính; phát âm pinyin (bính·âm theo Trung·hoa: giọng Bắc·kinh, ghi theo cách Trung·hoa) nếu có kèm theo chỉ là phụ.
“Từ·điển Tiếng Việt·nam” hay “Từ·điển Tiếng Việt” (Vietnamese Dictionary) để chỉ loại từ·điển dùng để tra·cứu quốc-ngữ (national language) nay là “chữ·viết dùng chữ·cái La·tinh để ghi tiếng Việt·nam”. Từ·ngữ Việt (vietnamese word) bao gồm từ Việt·nồm và từ Việt·nôm — còn được gọi là từ thuần Việt gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á. Ngôn·ngữ Việt hay Việt-ngữ (Vietnamese language) hay Tiếng·việt·nam (Vietnamese) là ngôn·ngữ chính của 54 dân·tộc anh·em cùng sống trên đất·nước Việt Nam (country of Vietnam).

8. Tóm·lược.

Tóm·lại, Người Việt (Vietnamese) từ ngàn xưa đã có tiếng·nói riêng của mình. Tiếng Việt (Vietnamese) có từ·pháp riêng, ngữ·pháp riêng, cú·pháp riêng, văn·phạm riêng và có cả chữ viết (script) riêng — đó là chữ “Khoa Đẩu” — trước khi bị Trung·hoa đô·hộ. Sau khi thôn·tính Nước Việt Nam (Nước Việt·nam, Vietnam), Người Trung·hoa đã mang Hán-tự (Han character) vào Việt Nam. Hơn ngàn năm nội thuộc Nước Trung·hoa, Người Việt phải học Hán-tự …  nhưng do tinh·thần quật·cường, chúng·ta phát·âm (pronounce) theo âm Việt của mình thay vì âm Trung·hoa. Hơn ngàn năm gạn·lọc, trau·chuốt, đấu·tranh sinh·tồn với ngôn·ngữ Trung·hoa, cách phát·âm Trung·hoa đã phai nhạt dần, cho·dù chúng·ta có đọc một câu bằng được viết bằng Hán-tự “我 爱 我 的 语 言” với từ·pháp ngược, ngữ·pháp ngược, cú·pháp Trung·hoa và văn·phạm Trung·hoa, nhưng theo giọng Việt, âm Việt là “Ngã ái ngã đích ngữ ngôn”, Người Trung·hoa có nghe cũng không hiểu Người Việt mình muốn nói gì. Chúng·ta có·thể ví quá·trình hình·thành và phát·triển của phần tạm gọi là “tiếng Hán-Việt!!” của Tiếng Việt·nam (Vietnamese) ngày nay với hình·ảnh con nhộng xấu·xí đã chui ra khỏi cái kén, lột xác trở·thành cánh bướm với vẻ·đẹp muôn màu, tung·tăng khắp nơi.

Ngày·nay chúng đã trở·thành Tiếng Việt với âm·hưởng Việt hoàn·toàn, chữ·viết, cách viết khác hoàn·toàn với Tiếng Trung·hoa, thế·nhưng chúng·ta vẫn gọi chúng là “tiếng Hán-Việt!!” hay “từ Hán-Việt!!” theo thói·quen một·cách vô·ý·thức là một hiểm·hoạ chăng? Tại·sao một số chúng·ta vẫn cứ muốn chui trở·lại vào chiếc kén chật hẹp này? Có bao giờ bạn nghĩ rằng đây là điều phi·lý và nó cần được đánh·giá và suy·nghĩ lại? May·thay cũng có một số không ít người gọi chúng là “tiếng Nho-Việt” hay “từ Nho-Việt”. Tôi gọi tiếng·nói đã được lột xác, đã được hoá kiếp này, chẳng·hạn như “điểm·tâm”, “miến”, “vị·tinh”, vv., là tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm (post-Nôm) hay tiếng Nam để chỉ các âm đọc các ký·tự Hán theo âm Việt, khác với âm đọc của phương Bắc chỉ Trung·Hoa.

“Tiếng Việt·nồm” hay “Tiếng Nồm” là ngôn·ngữ mới bổ·sung và làm phong·phú thêm “Tiếng Nôm” mà chúng·ta thường gọi chúng là tiếng thuần Việt bao·gồm tiếng Kinh (Việt) và tiếng gốc Nam-Á, là sự phản·kháng trước sự xâm·lăng văn·hoá của Trung·hoa, là sự đồng·hoá ngược·lại ngôn·ngữ Trung·hoa, là chiến-lợi-phẩm, là chiến-tích oai·hùng của ông·cha chúng·ta, đây không phải là tiếng vay·mượn; còn những tiếng mà Người Việt·nam phát·âm lơ·lớ hay nhái gần·đúng tiếng Trung·hoa; khi chúng·ta nói các tiếng lơ·lớ này, Người Trung·hoa hiểu ngay là ta nói gì, chẳng·hạn các tiếng như “tỉm xắm”, “hủ tíu”, “mì chính”, “xì dầu”, “cản tán”, vv., đây chính là tiếng vay·mượn, đây chính là tiếng Hán-Việt thật·sự. Khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi các tiếng Việt·nồm hay tiếng Nồm, chúng·ta gọi chúng là từ Việt·nồm hay từ Nồm (Nồm word); khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi các “tiếng Hán-Việt” thật·sự theo cách của Ngưởi Việt·nam, chúng·ta gọi chúng là “từ Hán-Việt”. Hãy trã lại cách gọi “từ Hán-Việt” cho Người·trung·hoa với ý·nghĩa đích·thực của nó. Cần chọn một cái tên khác ngoài cái tên “từ Hán-Việt!!” để vô·hiệu·hoá ý·đồ nhằm biến Tiếng·việt thành một phương·ngữ Trung·hoa!  Chữ quốc-ngữ không là một thành·phần của pinyin — bính·âm theo cách của Trung·Hoa — nói chung; “tiếng Việt·nồm” hoặc “từ Việt·nồm” không là “tiếng Hán-Việt” hoặc “từ Hán-Việt” nói riêng.

Chú thích:
Theo quyển Đại-tự·điển của Vũ Văn Kính, tổng·số Nôm-tự mà Người Việt tạo thêm là 31.577 ký·tự  để ghi 7.164 tiếng Nôm (tiếng Kinh và tiếng gốc Nam Á) tuỳ·theo ý·nghĩa của mỗi tiếng·nói. Chúng·ta đã đệ·trình nhiều danh·sách chữ thuần Nôm từ nhiều nguồn khác nhau đến Nhóm Báo·cáo·viên Chữ·biểu·ý (Ideographic Rapporteur Group hay IRG), sau khi xem·xét và loại·bỏ các chữ bị trùng·lặp, chúng·ta còn 9.299 chữ Nôm chính·thức được chấp·nhận ghi vào trong Unicode và ISO/IEC 10646 (so với tổng·số 72.205 chữ trong bảng SuperCJK 14 tính đến năm 2002). Thiết·nghĩ chúng·ta cần xem·xét và ghi·chú lại thật kỹ từng chi·tiết mọi lý·do chính·đáng hay không chính·đáng của tất·cả chữ Nôm đã bị loại bỏ để con cháu sau này có thể xem·xét lại khi cần·thiết. Đây là việc làm hết sức hệ·trọng vì tất·cả chứng·tích, tài·liệu (document), tư-liệu (private document), sử-liệu (historical document), vv., để xác·lập chủ·quyền của đất·nước Việt Nam (country of Vietnam) hay Nước Việt Nam (Vietnam ) đều được viết bằng Hán-tự, nhưng quan·trọng hơn cả là phần sử-liệu được viết bằng Nho-tự hoặc Nôm-tự. Người Trung·hoa, họ nhanh chân và khôn khéo hơn chúng·ta, với cải·cách văn-tự, chữ·viết theo lối giản-thể thay lối phồn-thể, đưa thêm 13 bộ thủ [[部首] nữa (nâng tổng số lên thành 227 bộ thủ), nhiều Nôm-tự hoặc Nho-tự của ta nay thuộc về họ?

Hơn thế nữa, sau cải·cách văn·tự… chữ·viết theo lối giản-thể thay lối phồn-thể, rất nhiều chữ·viết Kan·ji do Người Nhật·bản tạo·ra, nay cũng thuộc về Trung·hoa!

Đặng Hải Nguyên
Ngày 08, Tháng 12 Năm 2012

Tham khảo:

Chữ Nôm hay chữ quốc ngữ mới là thuần Việt?

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/60706/chu-nom-hay-chu-quoc-ngu-moi-la-thuan-viet-.html

Quốc ngữ

http://vi.wikipedia.org/wiki/Quốc_ngữ

Giới thiệu Kho chữ Hán Nôm mã hoá.

http://www.nomfoundation.org/vn/du-an-nom/Kho-chu-Han-Nom-ma-hoa/Gioi-thieu-Kho-chu-Han-Nom-ma-hoa

Việc sử dụng các kí tự F, J, W, Z trong văn bản tiếng Việt hiện nay

http://www.vietlex.com/ngon-ngu-hoc/108-Viec_su_dung_cac_ki_tu_F,_J,_W,_Z_trong_van_ban_tieng_Viet_hien_nay

Đôi nét về chữ quốc ngữ và đời sống cộng đồng người Việt – lại Nguyên Ân.

http://phongdiep.net/default.asp?action=article&ID=14825

Tiếng Việt Nguồn tin: Theo Wikipedia

http://vanhoahonglac.com/vn/vi/news/Dat-trung-Bach-Viet/Tieng-Viet-64/

Chữ Nôm và công việc khảo cứu cổ văn Việt Nam. Dương Quảng Hàm.

http://hatcat79.com/Vanhoc/ChuNomvacongcuockhaocuu.htm

Hãnh-diện với Việt-ngữ ABC
Nguồn: http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:hc124I22_REJ:tvvn.org

Pinyin

http://en.wikipedia.org/wiki/Pinyin

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: