Tiếng Việt khó hay dễ, phong·phú hay nghèo·nàn?

Bức xúc
Tác giả: pecheur

Ngày xưa tôi cứ nghĩ là Tiếng Việt không có gì khó, vì đối với tôi cái khó khăn nhất là không biết được chữ nào có dấu hỏi hay dấu ngã thì tôi đã có cách tránh né, mỗi khi viết thay vì bỏ dấu hỏi hoặc dấu ngã rõ ràng, dấu ngã nằm ngang, dấu hỏi thẳng đứng , tôi viết dấu nằm nghiêng, nghĩa là một dấu nằm lưng chừng giữa hai dấu hỏi, ngã, thế là xong, người đọc tự hiểu lấy! Không ngờ từ ngày có máy điện tính, người ta không viết tay nữa, gõ chữ trên bàn phím không có cái dấu lơ lững giữa dấu hỏi và dấu ngã! Bó tay, ân hận đã không chịu học hành đàng hoàng, bây giờ vừa viết vừa tra tự điển!

Ngôn ngữ là do con người tạo nên, theo thời gian, không gian và theo nhu cầu của con người mà biến đổi không ngừng, , thay vì sáng tạo chữ mới dễ hiểu, chính xác hơn, ngày nay người ta không những làm một việc trái ngược, lại còn sử dụng những chữ này một cách bừa bãi, vì vậy nếu không theo dõi thì khó mà hiểu những chữ nghĩa mới.

Thí dụ như chữ “bức xúc” tôi đọc thấy hàng ngày trên các bài báo không hiểu ý người viết muốn chuyển đạt điều gì.

Trích:
– Uyên Linh xuất hiện trong trang phục áo ba lỗ và quần rách, khiến nhiều người bức xúc. … Nhưng
– Đến trưa cùng ngày, ông Đức tử vong. Người nhà ông Đức cho rằng các y, bác sĩ đã lơ là, tắc trách nên đã bức xúc chửi bới, đuổi đánh các y, bác sĩ trong kíp trực.
– Tôi bức xúc vì nhiều phụ huynh nghĩ sai về giáo viên lớp 1 (17/09) …
– Qua những bức xúc về tấm ảnh này có người đã nhắc lại chuyện những tấm ảnh xuất hiện vào năm 2010,lễ kỷ …
– Phật giáo đã tỏ ra đáp ứng tích cực những đòi hỏi bức xúc của dân tộc trong …

Trước 1975 chúng ta biết:

Bức: Ép buộc, uy hiếp (cưỡng bức, bức bách, ép bức)
Xúc: Vội vã, thúc giục, thôi thúc, ( đốc xúc, xúc tiến)

Ngày nay hai chữ này được ghép chung và được tự điển “dịch” nghĩa như sau:

Bức xúc: Thôi thúc, bứt rứt, hoang mang, bực tức.
Bức xúc: Dồn nén, bực tức. (Thư Viện Việt Nam Toàn Cầu)

Mời mọi người đọc thử một đoạn trích đăng trên báo coi tác giả muốn chia sẻ những cảm xúc nào với người đọc.

Trích:
……..
Bức xúc với tình trạng chợ cóc tự phát xâm lấn khu dân cư
Đơn kiến nghị bày tỏ bức xúc của người dân trong khu vực chợ tự phát xâm lấn gửi các cơ quan chức năng.

Chị Nguyễn Thị Lan, một người dân trong khu dân cư bị ảnh hưởng bức xúc: “Một buổi sáng, chúng tôi chợt bị đánh thức bởi những âm thanh chợ búa huyên náo. Mở cửa nhà thì giật nảy mình không biết từ đâu hàng chục các quầy hàng từ đâu đổ đến xếp kín dọc các ngõ phố. Khi chúng tôi phản đối việc họ ngang nhiên xếp hàng ngay trước cửa nhà tôi bày bán thì có người dẹp né sang một bên rồi ngồi ì lại, một số người con quay sang to tiếng chửi bới. Hầu hết các hộ gia đình ở đây đều là công chức nhà nước nên không muốn đôi co với những người buôn bán nên dù bức xúc cũng đành đóng cửa im lặng”.

Đặc biệt, điều khiến những hộ dân trong các khu dân cư bị xâm lấn bức xúc nhất là khu dân cư vốn yên bình, hiếm bao giờ có sự to tiếng với nhau vậy mà chỉ từ khi xuất hiện chợ tự phát từ sáng đến trưa, khu phố yên tĩnh bị phá vỡ bởi những tiếng văng tục, cự cãi inh ỏi. Sau buổi họp chợ, rác rưởi bủa vây ngập ngụa các ngõ phố. Ô tô thì toát mồ hôi không lách được vào trong khiến các vụ va chạm liên tục xảy ra.

Trao đổi với PV Dân trí, ông Trần Trí Anh – Phó chủ tịch UBND phường Ô Chợ Dừa cho biết: “UBND phường Ô Chợ Dừa đã nhận được những kiến nghị bày tỏ bức xúc của người dân về tình trạng chợ cóc tự phát xâm lấn ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

Chúng ta có rất nhiều chữ để diễn tả chân thật tình trạng vui, buồn, giận như: Lo lắng, bối rối, ưu tư, bực bội, trăn trở rất nhiều, dằn vặt, bức rứt, khó chịu, bồn chồn, không an tâm, đau lòng , đau đớn, lo âu, xót xa, xót dạ, căm giận, giận dữ, phẫn uất, chê trách, phiền hà, áy náy, căng thẳng, e ấp, háo hức, ngậm ngùi, ngột ngạt, trăn trở, mừng, lo ,sợ, nôn nao, thôi thúc, thúc giục, gấp gáp, cần kíp, cần giải quyết gấp, v.v.

Cảm xúc thay đổi tùy theo tình huống, tùy theo tính khí của mỗi người, người viết thay vì tùy lúc, tùy việc, tùy người mà sử dụng những từ ngữ phù hợp các tình huống, ở đây cả ½ bài viết ai ai, lúc nào cũng chỉ có một cảm xúc “bức xúc” như nhau. Phải chăng ngày nay người ta có xu hướng dùng một chữ chung chung cho mọi cảm xúc, con người ngày nay đã biến thành người máy (robot) hết rồi sao mà mọi người chỉ có cùng một phản ứng giống nhau vậy???

Cứ theo cách này thì tiếng Việt thật là dễ, thay vì phải biết phân biệt, đắn đo chữ nghĩa để diễn tả uyển chuyển cái cảm xúc của người trong cuộc một cách rõ ràng, ngày nay chỉ cần một chữ lập đi lập lại. Theo đà tiến triển nầy một ngày nào đó chữ nghĩa chỉ còn lại khoảng chừng vài chục ngữ vựng, khỏi sợ lỗi chính tả cũng chẳng cần đến tự điển nữa, và chúng ta sẽ có (một đoạn của) bài hát “Giọt Mưa Trên Lá” như sau:

……
Giọt mưa trên lá bức xúc, bức xúc,
Bức xúc, bức xúc , em (anh) biết yêu lần cuốị
Giọt mưa trên lá bức xúc, bức xúc ,
Bức xúc, bức xúc, anh (em) biết yêu lần đầu
Giọt mưa trên lá thấp thoáng, bức xúc
Bức xúc, đợi chờ, xa cách nhau vài giờ
Giọt mưa trên lá dĩ vãng xa xôi
Sớm tối bức xúc , xa cách nhau một đờị
Ù u u ú ! Ù u u ú !
Ù u u ú ! Ù u u ú !

Bản chính:
….
Giọt mưa trên lá bối rối, bồi hồi,
Ráo riết, miệt mài, em (anh) biết yêu lần cuốị
Giọt mưa trên lá bỡ ngỡ, xôn xao,
Cuống quít, dạt dào, anh (em) biết yêu lần đầu
Giọt mưa trên lá thấp thoáng, bơ vơ
Khép nép, đợi chờ, xa cách nhau vài giờ
Giọt mưa trên lá dĩ vãng xa xôi
Sớm tối bùi ngùi, xa cách nhau một đờị
Ù u u ú ! Ù u u ú !
Ù u u ú ! Ù u u ú !

Tiếng Việt khó hay dễ, phong phú hay nghèo nàn?

2 responses to this post.

  1. Posted by Minh Lê-Ngọc on Tháng Bảy 20, 2013 at 5:42 sáng

    Việc gì phải bức xúc với cái từ bức xúc vậy nhỉ? Từ có nhiều âm tiết không nhất thiết phải được giải nghĩa hoàn toàn từ những thành phần của nó. Nhiều từ chỉ được ghép từ những thành phần có sức gợi, kết hợp với ngữ cảnh mà người nghe hiểu được ý nghĩa người nói muốn diễn tả. Từ “bức xúc” ở đây có hai thành phần: “bức” gợi lên cảm giác khó chịu (bức bối, nóng bức), “xúc” khiến người ta liên tưởng đến cảm giác, tình cảm (xúc giác, cảm xúc, xúc động). Vậy thì hai từ đó đứng chung với nhau chắc chắn là nói đến cái cảm giác gì khó chịu lắm. Bắt đầu từ suy đoán đó, cộng với ngữ cảnh sử dụng mà người ta dần dần hiểu được từ này. Hiểu rồi thì không cần phân tích ra nữa.

    Tôi nghĩ hiện tượng này là rất bình thường vì nói chung khi nói người ta không rảnh để phân tích từng từ nên rất nhiều từ hàng ngày ta dùng mà không biết và không quan tâm nó được tạo thành như thế nào.

    Phản hồi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: