Hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt

Nên hợp·thức·hoá việc thêm chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt.
Đặng Hải Nguyên.

NỘI·DUNG.

I. Bốn ký·tự (character) F, J, W và Z là bốn chữ·cái (letter) chính·thức nằm trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh tiêu·chuẩn và tự·thân·chúng (themselves) không là ký·hiệu toán·học, ký·hiệu hoá·học, vv.

II. Thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt là cần·thiết và nên làm vì các lý·do sau·đây:
1. Bốn chữ·cái F, J, W và Z ảnh·hưởng mật·thiết đến giao·tiếp xã·hội và cuộc·sống hằng·ngày.
2. Giúp dễ·dàng hơn việc phiên·âm tên gọi của các đơn·vị đo·lường, các thuật·ngữ khoa·học mới.
3. Việt·hoá một số·lượng khá lớn các thuật·ngữ quốc·tế được dễ·dàng hơn, hoà·nhập chúng vào như một phần của Tiếng Việt nhưng vẫn giữ được tính quốc·tế.
4. Giúp thống·nhất việc phiên·âm tên riêng, địa-danh nước·ngoài, giúp việc giao·tiếp, hợp·tác quốc·tế được dễ·dàng hơn.
5. Giúp Người Việt·nam sinh·sống ở nước ngoài, cũng như người nước·ngoài giao·tiếp bằng Tiếng Việt được dễ·dàng hơn.

III. Bốn chữ·cái F, J, W và Z sẽ mang tên gì, dùng để ghi âm gì và được ráp·vần như thế·nào trong Tiếng Việt?

IV. Chúng·ta thêm các chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt nhưng vẫn giữ nguyên như cũ các phụ·âm kép truyền·thống “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D”. Thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z nhằm mục·đích phiên·âm tên riêng nước·ngoài, làm·cho Tiếng Việt thêm chính·xác và thêm phong·phú, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ.

V. Nhật·bản đã phải thêm 48 mẫu·tự katakana cách đây khá lâu để giải·quyết cùng một vấn·đề hội·nhập, trong·khi chúng·ta chỉ cần thêm 4 chữ·cái (letter) F, J, W và Z vào trong cùng bảng·chữ·cái (alphabet) hiện·hành.

VI. Thêm bốn Chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

— o O o —

Thiết nghĩ thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt là điều tất·yếu, bởi·lẽ dù muốn hay không, trong thực·tế cả chục năm nay, do nhu·cầu xã·hội, thực·tiễn cuộc·sống, bốn chữ·cái này đã và đang giữ vai·trò một·cách không·chính·thức (unofficially) là chữ·cái (letter) trong bảng·chữ·cái (alphabet) Tiếng Việt (Vietnamese). Do·đó, vấn·đề cần bàn bây·giờ là hợp·thức·hoá các chữ·cái F, J, W và Z như thế·nào để có·thể kế·thừa, không gây sáo·trộn hệ·thống Việt-ngữ đang khá ổn·định, là làm·sao để phong·phú·hoá Tiếng Việt, giúp việc hợp·tác và hội·nhập quốc·tế được dễ·dàng! Vấn·đề là hợp·thức·hoá chúng, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ.

I. Bốn ký·tự (character) F, J, W và Z là bốn chữ·cái (letter) chính·thức nằm trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh tiêu·chuẩn và tự·thân·chúng không là ký·hiệu toán·học, hoá·học, vv.

Trước khi đi vào vấn·đề chính, tôi xin trình·bày một·cách khái·quát một số khái·niệm sẽ được dùng trong bài viết, hy·vọng độc·giả (reader) — người đọc (people who read) — sẽ hiểu rõ hơn về các ý·tưởng được đề·cập trong bài·viết. Trên thế·giới, có nhiều hệ·thống chữ·viết khác nhau (difference from each other), nhưng tựu·chung lại chỉ có hai hệ·thống chính: chữ biểu·âm và chữ biểu·ý. Trong mỗi hệ·thống chữ·viết, người·ta đặt ra các biểu·tượng (symbol) hoặc các ký·hiệu (notation) khác·biệt (different) để ghi các âm, các tiếng khác nhau của tiếng nói (spoken sound), hoặc tiếng·nói (voice).
Trong hệ·thống chữ biểu·ý, mỗi ký·hiệu (notation) còn được gọi là ký·tự (character) đại·diện cho một văn-tự, hình vị (morpheme). Tiêu·biểu cho hệ·thống biểu·ý này là bảng bộ·thủ Trung·hoa gồm có 214 bộ thủ hay 214 bộ ký·tự truyền·thống cơ·bản (chưa tính 13 bộ thủ [[部首] mới được thêm vào sau·khi cải·cách văn-tự).
Trong hệ·thống chữ biểu·âm, mỗi ký·hiệu (notation) cũng được gọi là ký·tự (character) nhưng nó khác với ký·tự trong hệ·thống biểu·ý, chỉ các ký·tự in·được (printable character) được sử·dụng để đại·diện cho mỗi âm·vị (phoneme) còn được gọi là chữ·cái (letter). Như·vậy, không phải ký·tự (character) nào cũng là chữ·cái (letter). Những ký·tự khác chẳng·hạn như (␠, !, @, “, #, $, %, ^, &, *, )… hoặc các ký·tự điều·khiển (control character)… không đại·diện cho âm·vị nào cả nên không phải là chữ·cái. Sau·đây là các bảng·chữ·cái (alphabet) tiêu·biểu của một·số hệ·thống chữ·viết biểu·âm:
La·tinh: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z (26 chữ hoa).
Hy·lạp: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω (24 chữ hoa).
Hebrew: (đọc từ phải sang trái) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

Bốn ký·tự (character) F, J, W và Z, nói chính·xác hơn, là bốn chữ·cái (letter) chính·thức trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh. Rất tiếc bốn chữ·cái F, J, W và Z này đã không được các giáo·sỹ Tây·phương sử·dụng từ những ngày đầu khi dùng chữ·cái La·tinh để ghi tiếng Việt.

Trở·lại vấn·đề của chúng·ta. Các ký·tự (character) F, J, W và Z là bốn chữ·cái — nói chính·xác hơn, chúng là các phụ·âm — chính·thức nằm trong hệ·thống chữ biểu·âm La·tinh tiêu·chuẩn; sự thật này không·thể·phủ·bác hay bất·khả·phủ·bác (undeniable).
F, J, W và Z tự·thân (by itself) vốn không phải là các ký·hiệu toán·học, hoá·học, vv.; ngược·lại (by contrast), F, J, W và Z là chữ·cái La·tinh chính·thức. Trong nhiều ngành, nhiều bộ·môn khoa·học trong nhiều ngôn·ngữ khác trên thế·giới, do số·lượng chữ·cái La·tinh không đủ để biểu·thị những khái·niệm mới nên người·ta còn dùng thêm cả chữ·cái thường thuộc hệ·thống chữ biểu·âm Hy·lạp như alpha (α), beta (β), gamma (γ), pi (π), phi (φ), vv., và cả chữ·cái Hy·lạp hoa (capital letter) nữa, chẳng·hạn như Δ, Θ, Λ, Π, Σ, Φ, Ψ, Ω, vv.

II. Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W, Z và thêm chúng vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt là cần·thiết và nên làm vì các lý·do sau·đây:

1. Bốn chữ·cái F, J, W và Z ảnh·hưởng mật·thiết đến giao·tiếp xã·hội và cuộc·sống hằng·ngày.
Thật·vậy, giả·thử chúng·ta loại bỏ chữ·cái F, J, W và Z ra hẳn trong Tiếng Việt thì điều gì sẽ xảy·ra? Xin đơn·cử một·vài ví·dụ trong một·số ngành khoa·học để cùng suy·ngẫm. Nếu chúng·ta sử·dụng phụ·âm kép “Ph” chẳng·hạn để thay cho phụ·âm “F”, 56°F (Fahrenheit) được ghi là 56°Ph hoặc 56°P (Pha·ren·hai) theo hệ·thống chữ·cái Tiếng Việt hiện·nay; đơn·vị đo·lường năng·lượng “Joule” được ghi là “Giun”; bóng đèn 25 W (Watt) được ghi là 25 O (Oát). Nếu vẫn muốn ghi các ký·hiệu đơn·vị đo·lường theo quốc·tế, chúng·ta sẽ viết-một-đường-đọc-một-nẻo. Điều này sẽ gây khó·khăn cho vấn·đề hội·nhập quốc·tế vì các chữ·cái dùng để ghi đơn·vị đo·lường quốc·tế đều được mọi quốc·gia trên thế·giới công·nhận là F (Fahrenheit), J (Joule), W (Watt), vv. Như·vậy, việc thay·thế này liệu có ổn chăng? có nên chăng? Chúng·ta sẽ phải giải·quyết ra·sao nếu chúng·ta không dùng bốn chữ·cái F, J, W và Z trong Tiếng Việt, nhưng thay vào đó là các phụ·âm đơn hoặc kép tương·đương?
Thực·ra còn rất nhiều vấn·đề trong lãnh·vực khoa·học, trong vấn·đề hội·nhập quốc·tế nữa và vô·số các vấn·đề khác trong đời·sống. Chẳng·hạn, hai thứ gắn liền rất mật·thiết với cuộc·sống hàng·ngày của chúng·ta, đó là bảng số·xe (license plate) và mã·số được in trên tiền giấy do ngân·hàng nhà·nước phát·hành; chúng·ta sẽ phải làm gì đối với những số (number) có chứa các chữ·cái F, J, W và Z? Ta sẽ loại bỏ chúng hay sao? Còn nếu giữ chúng lại, ta phải đọc chúng thế·nào? Phải dạy cho các em học·sinh tiểu·học cách đọc các chữ·cái này ra·sao hoặc thả·nổi cách·phát·âm (pronunciation) cũng như tên·gọi của chúng? Trong cuộc sống thường này, các từ·ngữ như thịt jam·bông (jambon), nhạc ja (jazz), áo jắc·két (jacket), quần jin (jean), võ ju·đô (judo), vv., đã đi vào Tiếng Việt một cách tự nhiên… Trong ngôn·ngữ nói cũng như viết, mặc·dù bảng chữ·cái Tiếng Việt tận·cùng bằng Y, khi khẳng·định một sự việc từ đầu đến cuối, nhiều Người Việt hay nói là “Từ A đến Zét”!

2. Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W, Z và thêm chúng vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt sẽ giúp dễ·dàng hơn việc phiên·âm tên gọi của các đơn·vị đo·lường, các thuật·ngữ khoa·học mới. Trong quá·khứ và nhất là hiện·nay, nhiều ngành khoa·học như hoá·học, sinh·vật·học, vật·lý·học, toán·học, tin·học, khoa kinh·tế, khoa không·gian, khoa hạch·nhân, vv., tiến nhanh như vũ·bão với nhiều khái·niệm mới ra đời hầu·như mỗi ngày, cùng với chúng là nhiều từ mới, thuật·ngữ quốc·tế mới được đưa vào Tiếng Việt, trong đó một·số không ít các thuật·ngữ quốc·tế này có chứa các chữ·cái F, J, W và Z.
Ngay từ đầu thế·kỷ 20, trong nhiều ngành khoa·học, chẳng·hạn như trong vật·lý·học, chữ·cái F được dùng để biểu·thị khái·niệm lực (force), thang nhiệt·độ F (Fahrenheit), điện·dung (Farad), vv., J biểu·thị cho joule (jun), vv., W để biểu thị cho Watt, là đơn·vị để đo·lường công·suất và cũng là để tưởng·nhớ đến công của ông James Watt (Jêm Wát) đã đóng·góp cho sự phát·triển của động·cơ hơi·nước, vv.
Trong hoá·học, Zn là ký·hiệu của kẽm, Fe là ký·hiệu của sắt, vv.
Trong toán·học, chữ·cái F được dùng để biểu·thị hàm·số (function), ký·hiệu x, y, z để biểu·thị cho biến·số hoặc trục toạ·độ, vv.
Trong lãnh·vực điện·toán, khi nói về tốc·độ xử·lý của máy điện·toán (computer), thiết·bị điện·toán (computing devices), người·ta thường đề·cập đến các đơn·vị KHz, MHz. Khi truy·cập vào Liên·mạng·toàn·cầu (Internet) cụm chữ·cái www hầu·như gắn liền với mọi trang wép (web pages), vv.

3. Hợp·thức·hoá chữ·cái F, J, W, Z giúp việc Việt·hoá một số·lượng khá lớn các thuật·ngữ quốc·tế được dễ·dàng hơn, hoà·nhập chúng vào như một phần của Tiếng Việt nhưng vẫn giữ được tính quốc·tế, điều này sẽ giúp chúng·ta dễ·dàng hơn trong việc trao·đổi và hợp·tác quốc·tế, nhất là trong ngành hoá·chất, y·học và dược·học. Chẳng·hạn trong ngành hoá·học, trong Tiếng Anh (English) họ ghi là “titanium hydride”, trong Tiếng Pháp (French) họ ghi là “hydrure de titane”, chúng·ta sẽ ghi là “titan hydrur” theo từ·pháp, ngữ·pháp Việt, bỏ đi các hậu·tố (suffix) chỉ phù·hợp với từ·pháp của Tiếng Anh hoặc Tiếng Pháp; trong Tiếng Việt ta ghi là “titanyl sulfat”, thay cho “titanyl sulphate” trong Tiếng Anh hoặc “sulfate de titanyle” trong Tiếng Pháp. Với cách làm tương·tự như vậy, Việt·hoá các thuật·ngữ quốc·tế có chứa các chữ·cái F, J, W và Z cho·phép chúng·ta có riêng hệ·thống thuật·ngữ quốc·tế trong Tiếng Việt theo cách của ta, nhưng vẫn giữ được gốc quốc·tế của chúng. Đây cũng là cách mà Nước Nhật cũng như các Nước Anh, Nước Pháp, vv., đang làm; mỗi quốc·gia đều có riêng hệ·thống thuật·ngữ quốc·tế riêng của quốc·gia họ. Chúng·ta có riêng hệ·thống thuật·ngữ quốc·tế trong Tiếng Việt, phù·hợp với Việt-ngữ — ngôn·ngữ Việt (Vietnamese language) — theo cách của ta.

4. Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W, Z và thêm chúng vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt sẽ giúp thống·nhất việc phiên·âm tên, địa-danh nước·ngoài, giúp việc hợp·tác quốc·tế được dễ·dàng·hơn (easier).
Các chữ·cái F, J, W và Z đã và đang thâm·nhập dần vào Tiếng Việt và trở·nên thông·dụng. Trong thời·đại thông·tin ngày·nay, hằng·ngày chúng·ta thấy chúng xuất·hiện nhan·nhản trong báo·chí, nghe chúng được phát·âm trên các đài truyền·thanh và đài truyền·hình Tiếng Việt trong cũng như ngoài nước hàng chục năm nay. Trong quan·hệ quốc·tế, chúng·ta đã rất quen với tên các tổ·chức được viết·tắt theo Tiếng Anh như FAO, IMF, UNICEF, vv., về thể·thao như AFC, FIFA, UEFA, vv., cùng với tên của nhiều nhân·vật quốc·tế, tên người, địa-danh nước·ngoài gắn·liền với các chữ·cái F, J, W và Z.

5. Giúp Người Việt·nam sinh·sống ở nước·ngoài, cũng như người nước·ngoài giao·tiếp bằng Tiếng Việt được dễ·dàng hơn.
Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J W và Z này, ngoài việc giúp giao·tiếp trong đời·sống hàng·ngày được dễ·dàng hơn, chúng còn giúp cho việc thống·nhất tên gọi cũng như cách·phát·âm các chữ·cái F, J, W và Z cho mọi·người (everybody) sử·dụng Tiếng Việt. Chẳng·hạn như “WTO” sẽ được mọi·người nói Tiếng Việt, dù sống bất·cứ·nơi·đâu (anywhere) đều đọc theo tên gọi là “Vê-kép, Tê, O” (đọc là O, không đọc là Ô), chứ không đọc là “Wờ, Tờ, O”. Người Việt·nam sinh·sống ở nước ngoài khi sử·dụng tiếng mẹ·đẻ là Tiếng Việt, đọc tên các chữ·cái này theo theo như quy·định chính·thức của Tiếng Việt sẽ giúp họ dễ·dàng hiểu nhau hơn. Trong Tiếng Việt, chúng·ta thường gọi tên chữ·cái W là “Vê-kép”. Trong Tiếng Pháp, Người Pháp gọi tên chữ·cái W là “Double Vé”. Trong Tiếng Anh, họ gọi tên chữ·cái W là “Double-U”… Trong nhiều ngôn·ngữ ở các quốc·gia (nation) khác nữa, chẳng·hạn như Nhật·bản, Trung·hoa, Lào, Cam·pu·chia, vv., chữ·cái W, họ gọi là… Như·vậy, việc trao·đổi thông·tin giữa những người nói Tiếng Việt ở các quốc·gia khác nhau sẽ dễ·dàng biết·bao so với việc gọi tên chữ·cái theo như cách riêng của từng quốc·gia nơi họ đang sinh·sống?

III. Bốn chữ·cái F, J, W và Z sẽ mang tên gì, dùng để ghi âm gì và được ráp·vần như thế·nào trong Tiếng Việt?

Bốn chữ·cái F, J, W và Z gắn·liền mật·thiết với Tiếng Việt. Nếu không loại·bỏ chúng được, thiết·nghĩ mỗi chữ·cái F, J, W và Z này phải có một tên riêng để gọi trong Tiếng Việt và cần hợp·thức·hoá chúng. Bốn chữ·cái F, J, W và Z này lần·lượt được mang tên Việt là “Ép”, “Ji”, “Vê-kép” và “Zét”, và dùng để ghi các âm — theo cách·phát·âm quốc·tế, International Phonetic Association (IPA) — là /ɛf/, /ʒi/, /kw-/ và âm /zi:/, cụ·thể như sau:
— Chữ·cái F sẽ được gọi là “Ép”, tương·ứng tên gọi “effe” của Tiếng Pháp nhưng theo âm·hưởng Việt, được sử·dụng để ghi âm /ɛf/. Ví dụ: AFC, IMF sẽ được đọc là a-ép-xê, i-m-ép; “Francais” được phiên·âm và Việt·hoá cách đọc theo âm·hưởng của tiếng Việt·nam là “Fran·xe”, chứ không phiên·âm là phơ·răng·xe hoặc phrăng·xe. Phụ·âm “Ph” vẫn dùng để ghi âm “phờ”. Cụ·thể, khi dạy các em học·sinh lớp vỡ·lòng, từ “phong” chẳng·hạn, chúng·ta vẫn ráp·vần là “o-ngờ-ong phờ-ong-phong”. Từ phiên·âm “Fun” sẽ được ráp·vần là “u-nờ-un fơ-un-fun”.
— Chữ·cái J sẽ được gọi là “Ji”, đọc hơi cuốn lưỡi tương·tự như cách gọi “ji” của Tiếng Pháp nhưng theo âm·hưởng Việt, được sử·dụng để ghi âm /ʒi/ mà ta chưa có. Ví dụ như John (Jon), Jack (Jắc), vv. Chúng·ta sẽ phiên·âm cách đọc tên John thành “Jon”, chứ không phiên·âm là “Gion”. Một ví·dụ khác, trong vật·lý, để tưởng·nhớ đến công của ông James Prescott Joule (Jêm Pri·xcót Jun), người·ta đặt đơn·vị năng·lượng là “Joule”. Trong sách giáo·khoa, “Joule” thường ghi là “Jun” và thầy-cô thường cuốn lưỡi khi đọc từ này, chứ không ghi là “Giun” và cũng không đọc là ‘Giun’, có lẽ là để tránh từ “Giun sán” chăng? Từ “Giun” trong “giun sán” vẫn được ráp·vần như cũ là “u-nờ-un gi-un-giun” và từ phiên·âm “Jun” sẽ được ráp·vần là “u-nờ-un ji-un-jun” (“ji” đọc hơi cuốn lưỡi, khác với “gi” đọc không cuốn lưỡi ).
— Chữ·cái W sẽ được gọi là “Vê-kép”, ký·hiệu phát·âm quốc·tế IPA là /kw-/ — được sử·dụng để ghi âm “Qu” theo cách·phát·âm (pronunciation) của người miền Nam. Như·vậy, Washington sẽ được phiên·âm là Wa·sing·tơn, chứ không phiên·âm là Oa·xinh·tơn. “Wa” sẽ được đọc là “Qu-a”, trong·đó âm “Qu” sẽ được phát·âm tương·tự như người miền Nam (Southern region people) hay Người·miền·nam (Southerner) vậy. “Wa” được ráp·vần là “Wơ-a-wa”; nó khác với phụ·âm kép “Qu” truyền·thống được đọc theo cách·phát·âm của người miền Bắc. Như·vậy, “Qua” được phát·âm khác rất xa với “Wa”. Từ “Quan” sẽ được ráp vần là “a-nờ-an quờ-an-quan”, trong đó “qu” được phát·âm như truyền·thống, nghĩa là như cách·phát·âm của người miền Bắc, trong·khi (while) từ phiên·âm “wan” sẽ được ráp·vần là “a-nờ-an wơ-an-wan”, trong·đó w được phát·âm như “qu” theo cách phát·âm của người miền Nam (Southern region people) hay Người·miền·nam (Southerner).
— Chữ cái Z sẽ gọi là “Zét”, tương·ứng tên gọi “zède” của Tiếng Pháp nhưng theo âm·hưởng Việt, được sử·dụng để ghi âm /zi:/ — chứ không ghi·âm /zɛd/ như trong Tiếng Pháp. Được như thế, Tiếng Việt chúng·ta càng phong·phú hơn về âm·thanh, chính·xác hơn về ý·nghĩa và giữ tên phiên·âm gần với nguyên-ngữ hơn.
Song, tuy chúng·ta đặt·tên các chữ·cái này và gọi tên chúng tương·tự (similar) với tên gọi của Người Pháp thế·nhưng chúng·ta phát âm tên mỗi chữ·cái này theo âm·hưởng cho phù·hợp với cấu·trúc Tiếng Việt nhằm tránh tình·trạng như trong của một·số đài tuyền·thanh hoặc đài truyền·hình, người·trình tin·tức (news presenter) hay người·neo tin·tức (news anchor) phải bẻ-mồm-bẻ-miệng, đổi giọng để cố phát·âm đúng giọng Người Anh, Người Pháp, vv., khi đọc tên Tiếng Anh, Tiếng Pháp, vv. Người nghe tin·tức (people who listens to the news) có·thể cảm·thấy rất đúng giọng — không phải thính·giả (listener) nào cũng có khả·năng này — nhưng cảm·thấy vô·cùng lạc·lõng, lạc điệu… và đôi·khi cảm·thấy khó·chịu vì nghe không thuận·tai, không tự·nhiên… trong chuỗi tiếng nói (spoken sound) Việt. Có·lẽ vì người·trình tin·tức mặc·cảm kém·cỏi hay vì muốn phô·trương (show-off) khả·năng nói Tiếng Anh, Tiếng Pháp, vv., chăng? Dù lý·do gì cũng nên tránh?

IV. Chúng·ta thêm các chữ·cái F, J, W và Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt nhưng vẫn giữ nguyên như cũ các phụ·âm kép truyền·thống “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D”. Thêm bốn chữ·cái F, J, W và Z nhằm mục·đích phiên·âm tên riêng nước·ngoài, làm·cho Tiếng Việt thêm chính·xác và thêm phong·phú, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ.

Chúng·ta thêm các chữ·cái F, J, W và Z nhưng vẫn giữ các phụ·âm kép “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D”, chứ chúng·ta không thay·thế chúng vì việc thay·thế bừa·bãi sẽ làm·rối·loạn hệ·thống chữ·viết, chính·tả, làm cho Tiếng Việt trở·nên nghèo·nàn và kém chính·xác. Các phụ·âm kép “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D” được sử·dụng trong Tiếng Việt đã lâu; tất·cả tài·liệu, sách sử, vv., bằng quốc-ngữ (national language) sẽ ra sao nếu thay·thế chúng bằng các chữ·cái F, J, W và Z? Việc thay·thế tốn·kém này sẽ gây·ra hậu·quả nghiêm·trọng khó lường đầy·đủ trước. Hệ·thống chữ·viết quốc-ngữ hay chính·xác hơn là Quốc-ngữ (national language of Vietnam) dùng chữ·cái La·tinh đã rất ổn·định, khoa·học và không cần thay·thế gì cả!

Chúng·ta hợp·thức·hoá các chữ·cái F, J, W và Z để phiên·âm tên nước·ngoài, chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt-ngữ hay ngôn·ngữ Việt (Vietnamese language), do·đó không thay·thế hay bớt gì·cả (any)! Nếu hợp·thức·hoá được các chữ·cái F, J, W và Z, ngôn·ngữ Việt sẽ thêm phong·phú, cho·phép ta ghi các âm mới chưa có trong Tiếng Việt, diễn·đạt chính·xác hơn các khái·niệm mới và dễ·dàng trong việc hội·nhập quốc·tế. Thêm ba ký·hiệu (notation) “J, W và Z” để biểu·thị ba âm·vị (phoneme) mới và ký·hiệu “F” — là một biến·thể của “PH” — để biểu·thị tuy cùng một âm·vị /ɛf/ y·hệt như “PH” đang có trong Tiếng Việt nhưng nhằm mục·đích tạo một hệ·thống thuật·ngữ quốc·tế riêng trong Tiếng Việt·nam, và phiên·âm tên, địa-danh nước·ngoài, vv., có sử·dụng chữ·cái “F” trong tất·cả ngôn·ngữ Ấn-Âu nhằm giữ tên phiên·âm gần với nguyên-ngữ nhưng đọc theo âm Việt, chẳng·hạn như tên riêng (proper name) — cần được tôn·trọng và phản·ánh đúng — trong Tiếng Anh, Tiếng Pháp, vv., cùng một âm·vị /ɛf/ có·thể được biểu·thị bằng “F” trong ngôn·ngữ này nhưng bằng “PH” trong ngôn·ngữ kia hoặc ngược·lại. Ví·dụ “Francisco” nên phiên·âm là “Fran·xi·cô” thay·vì “Phơ·răng·xít·cô”, “Tiffany” là “Ti·fa·ny” thay·vì “Típh·phơ·ni”, vv. Một ví·dụ khác, tên Tổng·thống Hoa·kỳ “John Fitzgerald Kennedy” thường được người bản·xứ viết gọn theo thói·quen là “John F. Kennedy” và được biết·danh (known by) bằng tên·ký·tắt (intitial) là “JFK”. Nếu thay·thế chữ·cái “J” bằng “Gi” và “F” bằng “Ph” theo như trong bảng·chữ·cái Tiếng Việt hiện·hành, tên trong nguyên-ngữ (original language) sẽ phải được phiên·âm là “Gion Phít·gie·rôn Ken·nơ·đi” và được viết gọn là “Gion Ph. Ken·nơ·đi” hay “Gion P. Ken·nơ·đi” và tên·ký·tắt là “GPK” nếu tuân·thủ đúng nguyên·tắc của cách viết·tắt (abbreviation); nếu vẫn giữ cách viết gọn gần với nguyên-ngữ và tên·ký·tắt vẫn là “JFK” nhưng tên phiên·âm — theo bảng·chữ·cái hiện·hành — đầy·đủ lại là “Gion Ph. Ken·nơ·đi”, như·vậy tên nguyên-ngữ (“John F. Kennedy”) sẽ rất xa với tên phiên·âm (“Gion Ph. Ken·nơ·đi”). Nếu chữ·cái “J” và “F” được chấp·nhận trong bảng·chữ·cái Tiếng Việt, tên “John F. Kennedy” có·thể phiên·âm thành “Jon F. Ken·ne·đy” hay “Jon F. Ken·nơ·đy” và tên·ký·tắt (intitial) nguyên·thuỷ vẫn là “JFK”. Các bạn nghĩ sao?

V. Nhật·bản đã phải thêm một bảng mẫu·tự ka·ta·ka·na mới gồm 48 mẫu·tự, do những đặc·thù riêng của Tiếng Nhật, để giải·quyết cùng một vấn·đề hội·nhập, trong·khi chúng·ta chỉ cần thêm 4 chữ·cái (letter) trong cùng bảng·chữ·cái (alphabet) hiện·hành.

Chúng·ta có·thể so·sánh việc thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái (the alphabet) Tiếng Việt hiện·hành với việc Người Nhật đã thêm bảng mẫu·tự katakana gồm 48 ký-tự được dùng để chuyển·tự (transcript) hay phiên·âm ngôn·ngữ nước·ngoài (foreign language) nhằm giải·quyết cùng nhiều vấn·đề hội·nhập thế·giới như Người Việt chúng·ta, chẳng·hạn như chuyển·tự hay phiên·âm tên riêng (địa·danh, tên người), tên động·vật, tên thực·vật, hoặc để phiên·âm hay chuyển·tự các thuật·ngữ trong ngôn·ngữ nước·ngoài. Ví·dụ như “George” được chuyển·tự là “ジョージ” và phiên·âm theo romaji của Nhật·bản là “Jōji”, “Hà Nội” được chuyển·tự là “ハノイ” và phiên·âm là “hanoi”; “America” được chuyển·tự là “アメリカ” và phiên·âm là “Amerika”, vv.; vay·mượn thuật·ngữ Phương·tây, chẳng·hạn như “software” được chuyển·tự/phiên·âm thành <“ソフトウェア”, “sofutowea”>, hardware được chuyển·tự thành <“ハードウェア”, “hādowea”>, vv., do những đặc·thù riêng của Tiếng Nhật. Người Nhật đã có một lựa·chọn sáng·suốt và đúng·đắn khi đưa thêm 48 ký-tự Ka·ta·ka·na vào Tiếng Nhật·bản. Bảng mẫu·tự ka·ta·ka·na cho phép Người Nhật nhanh·chóng tiếp·cận với mọi khoa·học Tây·phương (Western Science), thông·qua hệ·thống thuật·ngữ được chuyển·tự (transcript) hay phiên·âm (romaji) theo cách Nhật·bản và nhờ số·lượng thuật·ngữ dồi·dào được chuyển·tự trực·tiếp từ Anh-ngữ sang Nhật-ngữ, không qua trung·gian Hoa-ngữ — một bước·đi dư·thừa, vô·lý, tự đặt thêm tròng “nô·lệ Hán-tự” vào cổ Người Nhật — số·lượng âm của tiếng Nhật cũng được tăng thêm, góp·phần làm phong·phú thêm Tiếng Nhật·bản, cũng như giúp Nhật·bản thoát·khỏi sự lệ·thuộc thêm vào Tiếng Trung·hoa, vào nền văn·hoá Hán-tự (Chinese character culture).

Người Việt chúng·ta may·mắn vì cùng giải·quyết nhiều vấn·đề như trên, nhưng chúng·ta chỉ cần thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào trong cùng một bảng·chữ·cái (the alphabet) Tiếng Việt hiện·hành duy·nhất. Người Nhật đã đi trước chúng·ta một khoảng thời·gian khá dài trong việc hội·nhập quốc·tế, trong·khi (while) chúng·ta vẫn cứ mãi chần·chừ, do·dự, ỳ·à·ỳ·ạch, chẳng ra·sao cả! Chán thật!

VI. Thêm bốn Chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán.

Viện·dẫn lý·do để bác·bỏ việc thêm W, J, F, Z vào Tiếng Việt chỉ vì những chữ·cái này được sử·dụng cho bộ khõ Telex trên máy điện·toán cần nên xem·xét lại!? Lối khõ (type, typing) Telex – a way to type out Vietnamese – ngày càng được ít người sử·dụng. Nó sẽ trở·nên lỗi·thời (obsolete) trong tương·lai gần.
Trong hệ·thống máy điện·toán, dựa trên nền·tảng (foundation) hệ·thống chữ biểu âm La·tinh, cụ·thể là đặt căn·bản trên ASCII (American Standard Code for Information Interchange). Khởi·thủy, người·ta chỉ sử·dụng 128 ký tự (character) gồm có 94 ký·tự in·được (printable character), 33 ký·tự điều·khiển (control character hoặc non-printing control character) và khoảng·trống (space). 94 ký·tự in·được (printable character) này gồm có 52 chữ·cái La·tinh (26 chữ hoa và 26 chữ thường, trong đó bao·gồm cả F, f, J, j, W, w, Z, z), 10 ghít (digit) — gồm·có 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 và 9 — Ả·rập để ghi tất·cả các số thập·phân (decimal number) lớn nhỏ trên cỏi đời này và 32 ký·tự khác không phải là chữ·cái, chẳng hạn như (␠, !, @, “, #, $, %, ^, &, *, )… được dùng trong nhiều lãnh·vực khác nhau, chứ không riêng gì cho ngành điện·toán.
Chúng·ta chỉ sử·dụng 44 chữ cái (vì không sữ·dụng F, f, J, j, W, w, Z, z) trong số 52 chữ·cái La·tinh tiêu·chuẩn (gồm có chữ hoa và chữ thường). Thế·nhưng, chúng·ta lại cẩn biểu·thị (denote) thêm các chữ·cái đặc·trưng của Tiếng Việt như Ă, ă, Â, â, Ê, ê, Ơ, ơ, Ư, ư, Đ, đ và 5 dấu thanh·điệu (tone mark) gồm huyền, hỏi, ngã, sắc và nặng. Chính vì lẽ này mà Tiếng Việt chúng·ta đã trãi·qua một thời·gian dài lộn·xộn với nhiều lối khõ khác nhau Telex, VIQR, VNI, vv., sử·dụng khoảng 14 bảng mã khác nhau như VNI, TCVN, Bk, HCM, VIQR, vv. May thay, Unicode ra đời, Tiếng Việt chúng·ta đã có được một chuẩn thống·nhất. Như·vậy, việc sử·dụng bộ khõ Telex chỉ là giải·pháp vá·víu — không có chó, bắt mèo ăn cứt — tạm·thời trong quá·khứ và sẽ trở·thành lỗi·thời. Chẳng·hạn như: dùng aw thay cho chữ ă, ví·dụ “trăng” viết là “trawng”; ow thay cho ơ, ví dụ “mơ” viết là “mow”; uw thay cho ư; chữ·cái f đặt ở cuối từ thay cho dấu huyển, ví dụ từ “huyền” viết là “huyeenf”; chữ cái j đặt ở cuối từ thay cho dấu nặng, ví dụ từ “nặng” viết là “nawngj”.
Hiện·nay, tuy vẫn còn một số·ít người đã quen dùng nên không muốn thay·đổi hoặc sử·dụng nó trong một ít trường·hợp khi bộ khõ chuẩn hoặc bàn·phím (keyboard) Tiếng Việt không·có·sẵn (unavailable). Xét về mặt lịch·sử, lối khõ Telex bắt·đầu được sử·dụng trong máy điện·tín (telegraph) trong thời·kỳ đầu 1920-1930 ngày xưa, trong máy điện·toán (computer) vào lúc giao-thời (transitional stage), để ghi Tiếng Việt là hợp·lý, vì lúc đó chúng·ta không có lựa·chọn nào·khác. Ngày·nay, hầu·hết các hệ điều·hành như Windows, Unix, Linux, Mac OS, vv., đều có·sẵn bàn·phím Tiếng Việt. Do·đó, việc sử·dụng bốn chữ·cái F, J, W và Z phối·hợp với một số chữ·cái khác để thay·thế cho các chữ·cái đặc·trưng và các dấu thanh·điệu của Tiếng Việt trong điện·toán bằng lối khõ Telex sẽ bị lỗi·thời.

Tóm·lại, ngay từ đầu thế·kỷ hai mươi, bốn chữ·cái F, J, W và Z được đưa vào Tiếng Việt một·cách tự·nhiên do nhu·cầu thực·tiển cuộc·sống, gắn liền mật·thiết với Tiếng Việt, và chúng·ta không thể loại·bỏ chúng được. Do·vậy, việc hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W và Z, và đặt mỗi chữ·cái này một tên riêng để gọi trong Tiếng Việt là hợp tình, hợp lý, hợp với quy·luật phát·triển của ngôn·ngữ.

Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W, Z và thêm chúng vào bảng·chữ·cái (alphabet) Tiếng Việt sẽ giúp dễ·dàng hơn trong việc phiên·âm tên gọi của các đơn·vị đo·lường, trong việc Việt·hoá một số·lượng khá lớn các từ·ngữ, thuật·ngữ mang tính quốc·tế, nhất là trong ngành hoá, ngành y và ngành dược, đồng·thời giúp từ·ngữ mang tính quốc·tế này dễ·dàng hoà·nhập vào như một phần của Tiếng Việt. Đối với một·số thuật·ngữ gốc quốc·tế gắn liền với bốn chữ·cái F, J, W, Z, ta không nên thay·thế chúng bằng các phụ·âm kép “Ph”, “Gi”, “Qu” và “D” để tránh làm rối·loạn hệ·thống chữ viết, chính·tả, làm cho Tiếng Việt trở·nên nghèo·nàn và kém chính·xác.
Hợp·thức·hoá các chữ·cái F, J, W và Z để phiên·âm tên riêng trong ngôn·ngữ nước·ngoài (foreign language), chứ không nhằm cải·tiến (improve), hoặc cải·cách (reform) Việt ngữ. Cần bảo·đảm tính kế·thừa, tính ổn·định; giữ yên tất·cả như cũ, chỉ có thêm bốn chữ·cái — ba ký·hiệu (notation) “J, W và Z” để biểu·thị ba âm·vị (phoneme) mới chưa có trong Tiếng Việt và ký·hiệu “F” là một biến·thể của “PH” nhằm mục·đích phiên·âm và vẫn giữ tên riêng có âm·vị /ɛf/ của nước ngoài được gần với nguyên-ngữ — để làm phong·phú Tiếng Việt chứ không thay·đổi hay bớt gì cả.
Hợp·thức·hoá bốn chữ·cái F, J, W, Z và thêm chúng vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt sẽ giúp thống·nhất việc phiên·âm tên, địa danh nước·ngoài, giúp việc hợp·tác quốc·tế, việc giao·tiếp trong đời·sống hàng·ngày bằng Tiếng Việt ở trong nước cũng như ngoài nước được dễ·dàng hơn.
Người Nhật đã đi trước chúng·ta một khoảng thời·gian khá dài trong việc giải·quyết các vấn·đề được đặt·ra do nhu·cầu hội·nhập quốc·tế và họ đã sáng·suốt đưa cả một bảng mẫu·tự Ka·ta·ka·na gồm 48 mẫu·tự vào ngôn·ngữ Nhật·bản, trong·khi Người Việt may·mắn, chúng·ta chỉ cần thêm bốn chữ·cái F, J, W, Z vào trong cùng một bảng·chữ·cái (the alphabet) Tiếng Việt hiện·hành duy·nhất.
Cuối·cùng, việc thêm bốn Chữ·cái F, J, W, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt không nhằm mục·đích phục·vụ cho lối khõ Telex trên máy điện·toán và việc sử·dụng bộ khõ Telex chỉ là giải·pháp vá·víu — không có chó, bắt mèo ăn cứt — tạm·thời và sẽ bị lỗi·thời; xin đừng viện·dẫn lý·do này để bác·bỏ việc bổ-túc W, J, F, Z vào bảng·chữ·cái Tiếng Việt!!

Thời·gian dài hàng chục năm sử·dụng chữ·cái F, J, W và Z một·cách không·chính·thức (unofficially) trong các sách giáo·khoa (text book) ở nhà trường cũng như ngoài xã·hội. Hàng chục năm thử·nghiệm, thử·thách, trui·rèn chúng, như·vậy đã đủ chưa? Vậy còn chần·chờ gì nữa mà không hợp·thức·hoá chúng, đã quá muộn rồi!!

Tác giả: Đặng Hải Nguyên.

Tham khảo:
http://ngonnguhoc.org/index.php?option=com_content&view=article&id=660:co-cn-them-fjwz-trong-bng-ch-ting-vit-&catid=29&Itemid=39
http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/34520/them-ky-tu-f-j-w-z-trong-bang-chu-cai-tieng-viet.html
http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/450648/Them-ky-tu-F-J-W-Z-nen-khong.html
http://en.wikipedia.org/wiki/French_alphabet
http://en.wikipedia.org/wiki/English_alphabet
http://vietunicode.sourceforge.net/
http://vi.wikipedia.org/wiki/Quốc_ngữ
http://vi.wikipedia.org/wiki/Katakana
http://en.wikipedia.org/wiki/Katakana
http://hoaanhdao.edu.vn/Vi-sao-nguoi-Nhat-su-dung-3-loai-chu-Kanji–Hiragana–Katakana-trong-tieng-Nhat–p203
http://grammar.ccc.commnet.edu/grammar/abbreviations.htm

Bài Viết có liên·quan đến cùng chủ·đề của tác·giả khác.
Từ chính tả tiếng Việt đến văn bản quy phạm pháp luật về ngôn ngữ và chữ viết
http://vietlex.com/ngon-ngu-hoc/124-Tu_chinh_ta_tieng_Viet_den_van_ban_quy_pham_phap_luat_ve_ngon_ngu_va_chu_viet

Về ý định đưa mấy chữ cái f,j,w,z vào bảng chữ cái tiếng Việt
http://ngonnguhoc.org/index.php?option=com_content&view=article&id=718:v-y-nh-a-my-ch-cai-fjwz-vao-bng-ch-cai-ting-vit&catid=29&Itemid=39

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: