Nguyên·tắc tạo từ mới

Nguyên·tắc tạo từ mới.
Tác·giả: Đặng Hải Nguyên.

Nhờ chữ quốc-ngữ viết bằng chữ·cái La·tinh, chúng·ta không bị đóng·khung trong phép “lục thư” trong việc tạo từ mới. Trong cái rủi có cái may. Người Pháp đã mang chữ·viết, dùng chữ·cái (letter) abc để ghi âm Việt, thông·qua các cha·cố với mục·đích truyền·bá đạo Công·giáo La·mã (Roman Catholic). Song·song với việc đánh đuổi ngoại·xâm, chúng·ta có được vũ·khí quốc-ngữ vô·cùng lợi·hại (powerful) và kho chữ Việt·nồm (Nho-Việt) vô cùng phong·phú. Một chân·trời mới với khả·năng vô·hạn. Giới·hạn có·chăng là ở trí tưởng·tượng, tinh·thẩn sáng·tạo, khả·năng của mỗi chúng·ta trong việc sử·dụng chúng một·cách nghiêm·chỉnh, một·cách hệ·thống với một tinh·thần khoa·học; giới hạn là ở tính không bao·dung, không cởi·mở, bè·phái, kẻ·cả, tự·ái, kỳ·thị, cố·chấp, tị·hiềm, bài·ngoại.

Mong rằng từ·ngữ Việt nào đúng, chính·xác, chúng·ta sử·dụng mà không phân·biệt chúng thuộc vùng, miền nào; những gì không đúng, không chính·xác sẽ bị đào·thải với thời·gian. Chúng·ta không thể dùng cường·quyền, phe·phái áp·đặt những gì vô·lý vào ngôn·ngữ , vì nếu được đi chăng nữa, chúng chỉ là một mớ hổ·lốn, sẽ làm mất đi tính trong·sáng, tính hệ·thống và tính nhất·quán của Tiếng Việt. Sử·dụng, phổ·biến, giữ·gìn tính hệ·thống và nhất·quán của Tiếng Việt là nhiệm·vụ của mỗi Người Việt·nam (Vietnamese).


Một·số nguyên·tắc tạo từ·ngữ mới, thuật·ngữ mới dựa vào phương·châm — dân·tộc, khoa·học, đại·chúng và khai·phóng — đồng·thời theo phương·pháp, trình·tự khoa·học.

  1. Thay vì dùng nhiều phương·ngữ đã có của các miền khác nhau để chỉ cùng một sự vật, sự việc, ta chọn một phương·ngữ để chỉ khái·niệm này và phương·ngữ kia để chỉ khái·niệm mới khác. Như·vậy, ý·nghĩa của mỗi từ sẽ rõ·ràng hơn. (tính dân·tộc).
    Ví·dụ: Cùng một một sự vật, sự việc người miền Nam và người miền Bắc dùng hai từ khác nhau, chúng·ta nên thống·nhất ý·nghĩa mới, riêng của mỗi từ:
    disk: ổ dĩa; CD, DVD disc: đĩa CD, DVD (Nam: dĩa, Bắc: đĩa )
    Kungfu master: võ-sư: ; dancing master: vũ-sư (Nam: , Bắc:  )
    ·công (dancer) khác với ·công (kungfu), ·công và ·công là hai khái·niệm hoàn·toàn khác·biệt, tuy·rằng cả hai đều liênquan đến múa.
    Chánh khác với chính (official) — Nam: chánh, Bắc: chính — trái·nghĩa với “chính hay chính·thức” là “không chính·thức” (unofficial); trái·nghĩa với “chánh” là ““.
  2. Tính toàn·dân, Tiếng Việt toàn·dân. Khi đặt từ mới cần chú·ý đến sự tế·nhị của các vùng, miền, nhằm làm cho từ mới dễ·dàng trở·nên Tiếng Việt toàn·dân. (tính dân·tộc)
    Ví·dụ:
    Mail box: hộp thư, thay vì hòm thư. Box thông·thường có nghĩa là cái hộp.
    Coffin: cái hòm, thay vì cái “quan tài”. Ta đã có từ thuần Việt rồi, cớ sao lại phải dùng thành·ngữ Trung Hoa?
    Biện·giải (justification)
    Người miền Nam, nghe tới chữ “hòm” đã thấy buồn và khóc than vì nghĩ đến chết·chóc, xa·lìa, vì·vậy, dùng từ “hòm thư”  để dịch từ “mail box” dễ làm·cho nó trở·thành phương·ngữ và khó có·thể trở·nên Tiếng Việt toàn·dân.
    Nên chăng sử·dụng thành·ngữ đặc·trưng riêng của Trung·hoa, trong khi ta có·thể tạo riêng thành·ngữ cho mình?
    “quan tài” là từ thông·dụng của Người Trung·hoa để chỉ cái hòm (từ thuần Việt). Trong thành·ngữ “quan tài”, nếu tách riêng chữ “quan” và chữ “tài”, mỗi chữ mang một ý·nghĩa khác xa với ý·nghĩa của từ mới sau khi kết·hợp chúng lại với nhau, cũng như từ “lợi·hại” của ta; từ kép “lợi·hại” có nghĩa là “powerful” trong tiếng Anh, nhưng nếu tách riêng “lợi” và “hại” thì ý·nghĩa mỗi từ khác xa với từ mới “lợi·hại” sau khi kết·hợp lại.
    Từ “stomach” trong Tiếng Anh tương·đương với thành·ngữ (từ kép) “bao·tử” [包死] của ta, bao là cái bao, tử [死] có nghĩa là chết, nhưng “bao·tử”có nghĩa là “dạ·dày” trong Tiếng Việt — khác với Hán-tự [包子] (bao tử) của Trung·hoa,  [包子] có·nghĩa·là “cái bánh bao” (steamed stuffed bun). Từ Việt·nồm (Nho-Việt) “bao tử” mang một ý·nghĩa thâm·thuý và triết·lý trong đó, là cái vô·cùng quan·trọng, cái gắn·liền với sự sinh·tồn, sự sống-chết.
    Trong từ “hậu·môn”, từ “hậu” nghĩa là “sau”, “môn” là “cửa cái”, từ kép “hậu·môn” trong Tiếng Việt có nghĩa là … “rectum” trong Tiếng Anh.
  3. Phương·thức đồng·kết “Nôm-Nôm” hay “Việt·nôm-Việt·nôm” để tạo·thành từ kép mới: Từ đơn·âm·tiết “thuần Việt nay” đứng trước từ đơn·âm·tiết “thuần Việt xưa” có cùng ý·nghĩa, theo từ·pháp xuôi của Tiếng Việt — Từ đơn·âm·tiết chính đứng trước, từ đơn·âm·tiết bổ·nghĩa đứng sau; chúng·ta nói “trời xanh” chứ không nói “xanh trời”, “thanh thiên” như Người Trung·hoa (tính dân tộc)
    Ví·dụ:
    hỏi·han = hỏi (nay) + han (xưa)
    giá·cả = giá (nay) + cả (xưa)
    xin·xỏ = xin (nay) + xỏ (xưa)
    nể (vì), yêu (dấu), giữ (gìn), vv.
    Biện·giải (justification):
    Phương·thức đồng·kết “Nôm-Nôm” hay “Việt·nôm-Việt·nôm” là cách ghép (kết·hợp) từ “thuần Việt nay” với từ “thuần Việt xưa” có cùng ý·nghĩa, theo từ·pháp xuôi của Tiếng Việt. Tạo từ mới theo cách này có ba điểm lợi:
    * Ý·nghĩa của từ·ngữ được rõ·ràng, tránh được vấn·đề nhập·nhằng về ý·nghĩa, tránh được vấn·đề đồng·âm·đồng·tự. Chẳng·hạn, ‘hỏi’ để biết (question, ask); ‘hỏi’·han (inquire): thăm·hỏi để bày·tỏ sự quan·tâm.
    * Giúp ngôn·ngữ Việt ổn·định hơn, góp·phần làm cho việc dịch tự·động được nhanh và chính·xác hơn.
    Chúng·ta thường hay nói “hỏi·han”, “giá·cả”, “xin·xỏ” nhưng không ai nói “han hỏi”, “cả giá”, “xỏ xin”, vv. Do·đó, tuy chúng·ta có thể nói yêu-dấu hay dấu-yêu, giữ-gìn hay gìn-giữ, vv., thế·nhưng chúng·ta nên chọn “từ thuần Việt nay” — “yêu”, “giữ”, vv., — làm âm·tiết chính (main syllable) và “từ thuần Việt xưa” — “dấu”, “gìn”, vv., — làm âm·tiết phụ theo từ·pháp xuôi của Tiếng Việt; được như·vậy, các từ mới “yêu·dấu”, “giữ·gìn”,vv., sẽ trở·thành từ kép ổn·định và nhất·quán hơn.
    * Kế·thừa văn·hoá, truyền·thống của ông·cha. Chẳng·hạn, từ Việt cổ “han” cũng có nghĩa là “hỏi”, từ “cả” cũng có·nghĩa·là “giá”, từ “xỏ” có nghĩa “xin”… khi đọc áng văn xưa gặp các từ cổ như “han”, “cả”, “xỏ”… chúng·ta cũng có·thể phần·nào hiểu được ý·nghĩa của bản·văn mà không cần các chuyên·gia (expert), chuyên·viên (specialist) phải giải·thích dài·dòng thêm, trừ·khi chúng·ta muốn hiểu biết cặn·kẽ hơn.
  4. Phương·thức đồng·kết “Nôm-Nồm” hay “Việt·nôm-Việt·nồm”: Từ đơn·âm·tiết Việt·nôm (thuần Việt) được ưu·tiên — theo từ·pháp xuôi, ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt  đứng trước từ đơn·âm·tiết Việt·nồm (Nho-Việt) có cùng nghĩa (đồng nghĩa), trong việc tạo·thành từ kép mới.  Từ đồng·kết (gồm hai âm·tiết có cùng một ý·nghĩa) còn có tên là “từ song·âm·tiết” (bisyllabic word).Tạo từ bằng cách này giúp chúng·ta giải·quyết được nhiều từ đồng âm thuộc loại đồng tự hoặc dị tự. (tính dân·tộc)
    Ví·dụ:
    Hát·xướng: hát (Việt·nôm), xướng (Việt·nồm). “Hát·xướng” là một từ kép gồm·có âm·tiết “hát” (Việt·nôm) và âm·tiết “xướng” (Việt·nồm) — Từ hai-âm·tiết (two-syllabic word) gồm một âm·tiết Việt·nôm (Nôm syllable) và một âm·tiết Việt·nồm (post-Nôm syllable) hợp·thành.
    Trắng·bạch: trắng (Việt·nôm) + bạch (Việt·Nồm)
    mầu xanh·lục: xanh (Việt·nôm) + lục (Việt·nồm), green, lục có nghĩa là mầu xanh lá cây.
    mầu xanh·lam: xanh (Việt·nôm) + lam (Việt·nồm), blue, lam có nghĩa là mầu xanh nước biển.
    Tuy·nhiên, chúng·ta cũng có·thể du·di đôi·chút  bằng cách để âm·tiết Việt·nồm đứng trước âm·tiết Việt·nôm, nếu cảm·thấy cần·thiết, chẳng·hạn như:
    Hung·dữ: hung (Việt·nồm) + dữ (Việt·nôm).
    Toàn·vẹn: toàn (Việt·nồm) + vẹn (Việt·nôm).
    Phân·chia: phân (Việt·nồm) + chia (Việt·nôm).
  5. Giữ thứ·tự các từ·tố theo ngữ·pháp xuôi — từ chính đứng trước, từ bổ·nghĩa theo sau — của Tiếng Việt nếu kết·hợp từ đơn·âm·tiết (monosyllabic) Việt·nôm (thuần Việt) với nhau hoặc với một từ đơn·âm·tiết Việt·nồm (Nho-Việt), hoặc dùng hai từ kép Việt·nồm (Nho-Việt) để dịch một từ ghép Tiếng Anh. (tính dân·tộc + tính khoa·học)
    Ví·dụ:
    * kết·hợp từ đơn·âm·tiết Việt·nôm (thuần Việt) với nhau hoặc với một từ đơn·âm·tiết Việt·nồm (Nho-Việt)
    commandline = command + line ~ lệnh + dòng → “commandline” = “dòng lệnh”; “dòng lệnh” là một từ ghép dạng mở (the open form word) gồm hai từ đơn·âm·tiết “lệnh” và “dòng” được kết·hợp theo ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt.
    download = down +load ~ xuống + tải → “download” = “tải xuống”, từ chính “tải” đứng trước từ bổ·nghĩa “xuống”.
    blackboard = black + board ~ đen + bảng → “blackboard” = “bảng đen”.
    inkpot = ink + pot ~ mực + lọ → “inkpot” = “lọ mực”.
    * kết·hợp từ kép Việt·nồm (Nho-Việt)
    infrastructure = infra + structure ~ hạ·tầng + cấu·trúc → “infrastructure” = “cấu·trúc hạ·tầng”; “cấu·trúc hạ·tầng” là một cụm danh·từ (noun phrase) gồm hai từ kép “cấu·trúc” và “hạ·tầng” được kết·hợp theo ngữ·pháp xuôi của Tiếng Việt, trong đó mỗi từ là một từ lưỡng·âm·tiết (dysyllabic word), hoặc chúng·ta có·thể viết hai từ kép này liền nhau thành một từ đa·âm·tiết (polysyllabic word) “cấu·trúc·hạ·tầng” gồm·có (consist) bốn âm·tiết là ‘cấu’, ‘trúc’, ‘hạ’ và’tầng’.
    database = data + base ~ dữ liệu + cơ sở → “database” = “cơ·sở dữ·liệu” = “cơ·sở·dữ·liệu”.
    automount = auto+mount ~ tự động + gắn kết → “automount” = “gắn·kết tự·động” = “gắn·kết·tự·động”.
    autohide = auto + hide ~ tự động + ẩn → “autohide = “ẩn tự·động” = “ẩn·tự·động”.
  6. Giữ thứ·tự các từ theo ngữ·pháp xuôi (thuần Việt) khi dịch từ·ngữ, thuật·ngữ Tiếng Anh là một cụm từ, một ngữ. Cách này chúng·ta tạo thêm từ ghép mới hoặc cụm danh·từ mới theo ngữ·pháp Việt (tính dân tộc + tính khoa·học)
    Ví·dụ:
    email = electronic mail = “thư điện·tử” (electronic mail là một cụm từ), không dịch là “điện·tử thư” hoặc điện·thư (fax) – thuật·ngữ “điện·thư” đã sử·dụng khá lâu và ý·nghĩa đã được ổn·định, không nên thay·thế.
    Người Việt·nam nói Quán Saigon nhỏ hay quán “Tiểu-Saigon” theo ngữ·pháp xuôi, chứ không nói là “Saigon tiểu quán” như Người Trung·hoa, họ nói “Bắc·kinh tiểu quán” theo ngữ·pháp ngược.
    Operating system <オペレーティング・システム, Operētingu shisutemu>: hệ điều·hành. Người Trung·hoa, họ nói theo ngữ·pháp ngược là “điều hành hệ”.
  7. Giữ nguyên thứ·tự các từ tố theo từ·pháp, ngữ·pháp ngược của Âu-Mỹ, nếu dùng hai từ đơn·âm·tiết Việt·nồm (Nho-Việt) để dịch  từ·ngữ, thuật·ngữ Tiếng Anh là một từ đơn hoặc từ ghép. (tính khoa·học)
    Ví·dụ:
    inter+face ~ giao+diện → interface = giao·diện.
    re+build ~ tái + thiết → rebuild = tái·thiết
    built+in ~ thiết + nội → built-in = thiết-nội
    self+mount ~ tự + gắn kết → self-mount = tự-gắn·kết
    self+hide ~ tự + ẩn → self-hide = tự-ẩn
  8. Phương·thức dị tự: Sử·dụng chữ·cái I hoặc Y tạo ra từ mới. Cách này giúp chúng·ta giải·quyết được nhiều từ đồng âm đồng tự. (tính khoa·học)
    Ví·dụ:
    Lí trong “lí·nhí” khác với lý trong “lý·tưởng”; từ kép Việt·nôm “lí·nhí” do hai âm·tiết không·ý·nghĩa “lí” và “nhí” hợp·thành
    Hi (希) trong “hi·hữu” khác với hy (犧) trong “hy·sinh”; từ kép Việt·nồm “hy·sinh” do hai âm·tiết  có·ý·nghĩa  “hy” và “sinh” hợp·thành.
    Kì trong “kì·cọ” khác với kỳ trong “kỳ·ngộ”, “kỳ·tích”
  9. Căn·tố phối·hợp với tiếp·tố (tiền·tố, hậu·tố). (tính khoa·học)
    Ví·dụ:
    sub: subtitle: phụ·đề, subpart: phụ·kiện; hoặc sub-title: phụ-đề, sub-part: phụ-kiện, vv.
    multi: multitask: đa·tác, multifunction: đa·chức·năng, multipart: đa·phần; hoặc multi-tasks: đa-tác, multi-functions: đa-chức·năng, multi-parts: đa-phần, vv.
    -ist/ian : specialist: chuyên·viên, technician: kỹ·thuật·viên, vv.
    -er/or : subscriber: người đăng·dụng, administrator: người quản·trị, vv.
  10. Ghép các từ đơn·âm·tiết Việt·nồm (Nho-Việt) để tạo từ mới dựa vào nội·dung chính, ý·nghĩa chính của từ. (tính khoa học)
    Ví dụ:
    applet: trình nội thi: Chương trình được thiết kế để thực thi từ bên trong một ứng dụng (application) khác. Không giống như một ứng dụng, trình nội thi không thể thực thi trực tiếp từ hệ điều hành.
  11. Kèm thêm tử phụ dựa vào thông tin liên quan với từ chính để làm rõ thêm nghĩa chính của từ. (tính khoa học)
    Ví·dụ:
    bug: bọ·lỗi, thêm từ lỗi vào từ bọ
    ISO image: tệp·ảnh ISO, thêm từ tệp vào từ ảnh
    CD image: tệp·ảnh CD, thêm từ tệp vào từ ảnh
    mouse <マウス, mausu>: trỏ·chuột, con trỏ·chuột — thiết bị trỏ (pointing device) có dạng giống hình con chuột — không dịch là con chuột. Pointer <ポインタ, pointa>: con trỏ
    cloud: mạng·mây, thêm từ mạng vào từ mây, thay vì dịch là đám mây.
    Internet <インターネット, Intānetto>: Liên·mạng·toàn·cầu, thêm từ toàn cầu vào từ Liên mạng (viết đúng chính tả, từ Internet phải được viết hoa).
  12. Tạo tân·từ (neologism) hoàn·toàn mới, chưa từng có trong Tiếng Việt. (tính khoa học)
    Trong tất cả các thanh của “the” như the, thè, thẻ, (thẽ), thé, (thẹ), còn hai từ chưa được sử·dụng là (thẽ) và (thẹ). Tại·sao không dùng từ “thẹ“” để dịch chữ “tag” với môt khái·niệm hoàn·toàn mới trong ngành điện·toán, mà cứ·phải tranh dùng từ “thẻ” đã được sử·dụng phổ·biến và ổn·định? Chọn từ “thẹ” có tốt hơn không vì từ “tag” được kết·hợp với nhiều từ khác cho riêng ngành điện·toán? Trong lĩnh·vực khoa·học, tính chính·xác là quan·trọng. Mỗi ý cần riêng một từ.
    Ví·dụ:
    tag: thẹ (thay vì dịch là thẻ, từ thẻ đã được dùng để dịch từ card rồi)
    name tag: thẹ tên.
    number tag: thẹ số
    credit card: thẻ tín dụng
    memory card: thẻ nhớ
    phone card: thẻ điện thoại
  13. Sử·dụng những từ·ngữ sẵn·có và tương·đương. (tính đại·chúng)
    Ví·dụ:
    account – tài·khoản
    net – mạng
  14. Dựa trên sự liên·tưởng về khái·niệm. (tính đại·chúng)
    Ví·dụ:
    client ~ khách hàng → client = máy khách;
    path ~ đường đi → path = đường·dẫn;
    cursor ~ mũi tên → cursor = con·trỏ
  15. Nới rộng ý nghĩa của từ. (tính khai phóng)
    Ví dụ:
    quarter: quý
    port: cảng
    profile: tư·tệp
  16. Phiên·âm. (tính khai·phóng)
    Ví·dụ:
    bit: bít, một bít (bit viết tắt của binary digit). Một bít có một giá·trị nhị·phân là 0 hoặc 1.
    byte: bai, một bai gồm có 8 bít.
    digit: ghít, ví·dụ số nhị·phân “101” gồm·có ba ghít (digit) 1, 0 và 1; số nhị·phân “101” có giá·trị tương·đương với số thập·phân “5”.
    Hệ·thống số thập·phân, hay hệ·thống cơ·số-10, sử·dụng 10 ghít (digit) gồm 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, and 9 để biểu·thị tất·cả các số trên cỏi đời này. Ví·dụ, số (number) 185072 gồm·có sáu ghít (digit) lần·lượt là 1, 8, 5, 0, 7 và 2.
    chat: chát; chát không chỉ có nghĩa tán·gẩu mà còn là bút-đàm, có·thể có âm·thanh đi kèm. Nó thường được sử·dụng trong những trang wép thương·mại lớn và uy·tín. Các nhân·viên trả·lời trực·tuyến trên wép, thường túc·trực để giải·đáp mọi thắc·mắc của bạn.
    web <ウェブ, webu>: wép, ví·dụ trang wép (web page)
    game: ghêm, không dịch là “trò·chơi điện·tử”,  computer game <“コンピュータゲーム”, “konpyūta gēmu”>: ghêm điện·toán.
  17. Phối·hợp từ phiên·âm với từ Việt·nôm hoặc Việt·nồm (Nho-Việt) để tạo từ mới. (tính khai phóng)
    Ví·dụ:
    canh + garde (gốc Pháp) → canh·gác
    Volt (gốc Anh) + kế → Vôn·kế hay vôn-kế
    Ampere (gốc Anh) + kế → ampe·kế hay ampe-kế

Chú thích:

Phép lục-thư

Hán-tự hoặc Nho-tự được tạo·ra theo sáu cách gọi là phép lục-thư (六書).

  1. Tượng Hình (象形): căn·cứ trên hình·tượng của sự vật. Ví·dụ:
    Ghép một gạch ngang (一), một sổ thẳng (丨), hai nét phẩy xuống ở hai bên, tượng·trưng một cây có cành ngang, rễ dọc, để ghi chữ Mộc “木”, có nghĩa là “cây”.
  2. Chỉ Sự (指事) hay Biểu Ý (表意) (hay tượng sự, xử sự): Trông mà biết được, xét mà rõ ý. Ví·dụ:
    Chữ Bản (本), do ghép chữ Mộc (木) và thêm gạch ngang diễn·tả ý·nghĩa “gốc rễ”.
    Lấy nét ngang (一) làm mốc, phần (–) đứng ở trên mốc là (上) thượng, phần đứng ở dưới mốc là (下) hạ.
  3. Hội Ý (會意) (hay tượng ý): Mỗi chữ có nhiều phần, mỗi phần có một nghĩa, hợp ý của hai chữ ấy lại để tạo ra một chữ mới với ý mới. Ví·dụ:
    Chữ Lâm (林) là rừng , do ghép hai chữ Mộc (木) tạo thành, rừng do nhiều cây hợp thành.
    Chữ Cổ (古) là xưa, ngụ ý điều gì mà mười (十 Thập) miệng (口 Khẩu) đã nói đến là cũ, xưa rồi.
  4. Hình-Thanh (形聲), (hay tượng thanh, hài thanh): chiếm 80% toàn bộ chữ Hán. Mượn phần âm (声) của một chữ có sẵn rồi ghép vào một bộ (phần hình 形) chỉ ý·nghĩa, để tạo ra chữ mới. Ví·dụ:
    Chữ Vị (味) trong “khẩu vị” do ghép bộ Khẩu (口) chỉ việc ăn hoặc nói, và chữ Vị (未) là “chưa” trong “chưa đến – vị lai” để chỉ cách phát·âm.
    Chữ Giang 江 là sông, gồm bộ Thuỷ (氵) để chỉ vật gì có liên quan đến nước (ý nghĩa) và chữ công (工) chỉ cách phát âm của chữ “江, Giang”. Ghi·chú: theo cách tạo từ này, lẽ ra phải đọc là “Giông” chứ không phải “Giang” vì nó lấy âm “ông” trong chữ “công, 工”.  Nếu thay âm “Gi” Việt cổ (?) hay Hán cổ (?) bằng âm “S” Việt hiện nay, chữ 江 ta đọc là “sông”, nghĩa là sông (river) là hợp·tình hợp·lý nhất?! Trong 80% toàn·bộ chữ Hán được tạo theo phương·thức Hình-Thanh, có bao nhiêu chữ thuộc loại này? Phần này để các bạn cũng như các nhà nghiên·cứu suy·nghĩ thêm về tính chính-danh của cách gọi từ Việt·nồm (từ Nho Việt) thay cho “từ Hán-Việt!!”.
  5. Chuyển Chú (轉注): Dùng một chữ có sẵn, thay·đổi hình·dạng đi đôi chút, để đặt ra một chữ khác có nghĩa tương·tự. Ví·dụ:
    Ghép bộ Thảo (cây cỏ) vào chữ Lạc (樂, vui·vẻ) thành chữ Dược (藥) là thuốc
    Chữ Lão (老) là già, thay·đổi hình·dạng đôi·chút ta có Khảo (考) nghĩa là “sống lâu”.
  6. Giả Tá (假借): Mượn âm của một chữ có sẵn:
    a. Biến·đổi dấu giọng (thanh) của chữ ấy để tạo·thành một chữ mới với nghĩa khác.
    Ví dụ: 長 Trường: dài, 長 Trưởng: lớn.
    b. Giữ nguyên thanh·âm của một chữ nào đó, rồi gán thêm cho nó một nghĩa mới.
    Ví dụ: 萬 Vạn, vốn có nghĩa là con bò cạp, nhưng lại dùng thêm nghĩa mới là mười ngàn.

Đặng Hải Nguyên
http://thuatngu.tieng-viet.org/

Tham·khảo:

Word formation
Morphology: How are words formed?
Types of Word Formation Processes.
Structure of English.
Các phương·thức cấu·tạo từ mới.
Học cách làm giàu vốn từ·vựng Tiếng Anh của bạn.
Những biến·đổi ở bề mặt từ·vựng.
Những biến·đổi trong chiều sâu của từ·vựng.
Katakana

Advertisements

2 responses to this post.

  1. Tôi thấy cách bạn dùng dấu chấm để nối các tiếng trong một từ ghép rất hay, gọn và đẹp hơn dùng dấu ngang nối. Tôi cũng muốn làm như vậy nhưng không biết cách gõ sao cho nhanh (nếu giữ phím ALT ấn 183 thì chậm quá). Xin hãy chỉ giúp.

    Phản hồi

    • Trước·hết, tôi xin·lỗi vì sự trả·lời chậm trễ. Cảm·ơn bạn đã quan·tâm đến bài đăng·yết của tôi (my post) cũng như cách sử·dụng “dấu chấm·lơ” (interpunct).

      “Dấu chấm” mà bạn đề·cập đến — tôi gọi nó là “dấu chấm·lơ” (interpunct) — được biểu·diễn bằng điểm mã (code point) trong Unicode là “U+0B7”. Tôi sẽ email cách cài·đặt cho bạn.

      Phản hồi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: